Η ρήξη του Έρωτα με το Υπάρχον. Γράφει ο Μάνος Μαυροπαλιάς

Η ρήξη του Έρωτα με το Υπάρχον

Γράφει ο Μάνος Μαυροπαλιάς

‘’Μπορούμε να πούμε για τον ερωτισμό ότι είναι η μέχρι θανάτου επιδοκιμασία της ζωής’’ – G. Bataille

Είναι πλέον διαδεδομένο ότι η εποχή μας χαρακτηρίζεται από μοναξιά και αποξένωση, με τις ανθρώπινες σχέσεις να γίνονται όλο και δυσκολότερες, καθώς το να προσεγγίσεις ένα άλλο άτομο για κάποιους φαντάζει κάτι εξωπραγματικό – δημιουργώντας σπινθηροβόλο άγχος και μελαγχολία, διότι πρόκειται για μια πράξη προδικαστικά αποτυχημένη. Ρίχνοντας έτσι το υποκείμενο σε ακόμα μεγαλύτερα βάθη μοναξιάς, τα οποία ταυτόχρονα χαϊδεύουν τις πληγές μέσα από το ασφαλές περιβάλλον του Ίντερνετ. Συγχρόνως, άλλο τόσο έχει αποπροσανατολιστεί η ερωτική σύνδεση και η αγάπη. Όχι μονάχα ως ενεργές καταστάσεις που δημιουργούν δυναμικές, αλλά ως έννοιες. Υπόκωφα, σχεδόν κάτω από τη μύτη μας, και σε εμάς να μένει μονάχα η απορία του πότε εισήλθε και εγκαταστάθηκε αυτή η ιδέα για το πώς πρέπει να μοιάζει ο έρωτας στη σήμερον ημέρα. Πριν μπούμε άμεσα στο ερώτημα θα πρέπει να εξετάσουμε το αντίκτυπο του παρόντος ιδεολογικού πλαισίου στο υποκείμενο 

Ας αναλάβουμε τις ευθύνες μας!

Η ναρκισσιστική στροφή στην ατομοκεντρικότητα δεν θα μπορούσε να λειτουργήσει δίχως να αντιληφθούμε ποιος είναι αυτός που κρατά στα χέρια του τη ζωή και ποιος είναι τούτος που έχει την απόλυτη ευθύνη για όλα τα δεινά που μπορεί να του τύχουν. Ποιος είναι αυτός που ‘’μπορεί’’ να πατήσει επί πτωμάτων για να σκαρφαλώσει ψηλότερα από τη μετριότητα, καθώς ο μεγαλύτερος φόβος του σύγχρονου ανθρώπου είναι να μην μείνει στάσιμος στη μετριότητα που τον διακατέχει από τον περίγυρό του. Άτομα δίχως βούληση, που έχουν παραιτηθεί και αφήσει τις μοίρες τους σε αποφάσεις άλλων. Βλέπετε, η κοινωνία των επιδόσεων, των ποσοστών και του καταναλωτισμού διέπεται εξ ολοκλήρου από αυτό το ‘’μπορώ’’ σε αντίθεση με τις πειθαρχικές κοινωνίες που λειτουργούσαν σύμφωνα με τα πρέπει. Τι πιο αποτελεσματικό και ταυτόχρονα πιο κανονικό στα μάτια του κόσμου. Η επίκληση κινήτρων και προσδοκιών είναι πολύ πιο αποτελεσματική για την εκμετάλλευση του άλλου από το μαστίγιο του αφέντη και τις ξερές και χοντροκομμένες διαταγές. Η μανία που διακατέχει το υποκείμενο που όλο του το Είναι περιστρέφεται γύρω από την απόδοσή του τον καθιστά αφεντικό και δούλο του εαυτού του, καθώς ο ίδιος αντλεί υπεραξία από τον εαυτό του εκτός του εργασιακού πλαισίου. Κι όλη αυτή η κατάσταση είναι που νοηματοδοτεί την ελευθερία, γιατί πρωτίστως ο ανθρωπάκος μας κατέχει την τύχη στα χέρια του και είναι ελεύθερος να εξαντλεί τον εαυτό του. Φυσικά, κατ’ επιλογή του.

Το νεοφιλελεύθερο σύστημα κρύβει την καταναγκαστική δομή του πίσω από φαινομενικά ατομικές ελευθερίες, όπου το άτομο δεν αντιλαμβάνεται τον εαυτό του ως καταναγκασμένο, αλλά ως ένα προϊόν αέναης κίνησης, σαν άλλο ένα ‘’προτζεκτάκι’’, που είναι και της μόδας.

Αυτή η ψυχολογική οικονομία αποκρυσταλλώνει τους κανόνες της αγοράς στο ίδιο μας το γίγνεσθαι, ούτως ώστε ο εαυτός να ταυτίζεται με ένα προϊόν κατανάλωσης όπου δεν σταματά ποτέ να εξελίσσεται. Όπως προαναφέρθηκε: ο δούλος και ο αφέντης είναι το ίδιο πρόσωπο. Αυτή η σχέση σπάει τα δεσμά της διαλεκτικής ανάμεσα στο Εγώ και στον Άλλο, διότι παύει να υπάρχει το μυστήριο του Άλλου. Το άτοπο. Το υποκείμενο της εποχής μας, όπου σκιαγραφεί τον εαυτό του με βάση τις επιδόσεις του, καμαρώνοντας τα υλικά αγαθά που του έχουν προσφέρει, δεν έχει κάποια προδιάθεση να αφεθεί λιγάκι από τον ναρκισσισμό του. Συνεπώς, σκοπός του Άλλου ανθρώπου δεν είναι να φανερώσει τη διαφορά του και να χτιστεί κάτι καινούργιο μέσα από αυτή τη σύγκρουση, αλλά να επιβεβαιώσει τον ναρκισσισμό που συσσωρεύει το Εγώ μας. Κανείς δεν μπορεί να σπάσει τα δεσμά του νάρκισσου, διότι μονάχα αυτός ξέρει καλύτερα τον εαυτό του. Άρα η αμφισβήτηση – η πιο γόνιμη αρχέγονη τάση για τα πράγματα – δεν χωράει στη σχέση με τον Άλλον, επειδή βραχυκυκλώνει τη σχέση με τον εαυτό.

Πριν σ’ αποστάξουν, μην αφήνεις να αφανίσει τέτοιος τραχύς χειμώνας μέσα σου το θέρος. Χύσε τη γλύκα σου να μην αυτοκτονήσει, να πιάσει τόπο η ομορφιά σε κάποιο μέρος. Αυτή η ομορφιά, η αγάπη, ίσως να ενσαρκώνεται μέσω της κατάφασης στα συμβάντα, υπό το πρίσμα μιας αόριστης θετικής τάσης απέναντι στη ζωή. Ακούγεται προβληματικό αυτό; Σαφώς και όχι! Μόνο που τα πράγματα είναι λίγο πιο σύνθετα. Αυτή η νέα στάση ζωής που ενυπάρχει ως βασικός πυλώνας του καπιταλισμού γίνεται προάγγελος για την αποδοχή του κατακερματισμού του. Η αρνητικότητα μεταφράζεται σε μιζέρια, σε αποτυχία, σε εγγενή έλλειψη χαρακτήρα. Γίνεται η προδιάθεση του ηττημένου, αφού μάλλον το ίδιο το υποκείμενο κρίθηκε ανεπαρκές προκειμένου να διαμορφώσει μια καθημερινότητα που τον ευχαριστεί. Πέφτοντας στη μελαγχολία.

Θαρρείς και έχει κηρυχθεί ένα κρυφό διάταγμα το οποίο αναφέρει πως απαγορεύεται να νιώθουμε κάτι άλλο πέρα από θετικότητα και αισιοδοξία. Πράγμα που κηρύττει τον απόλυτο ευνουχισμό του έρωτα.

Η επανάκτηση του Έρωτα

Αυτή η νέα καπιταλιστική αρχιτεκτονική του ανθρώπου παίρνει τον Έρωτα από το χέρι και τον κατευθύνει προς τον Τάρταρο. Δεν είναι πως οι άνθρωποι δεν ερωτεύονται πλέον, είναι πως αδυνατούν να απολαύσουν αυτή την υπερβατική εμπειρία, διότι συγκρούεται μετωπικά με την παρούσα στάση προς τον κόσμο. Τι είναι ο Άλλος για τον ερωτευμένο; Μια διαφορετική τοπογραφία και χρονικότητα, που είναι αδύνατον να την εξερευνήσεις χωρίς πρώτα να σκοτώσεις τον πιο αδίστακτο αφέντη: το πλασματικό Εγώ. Ο έρωτας είναι μία κατάσταση η οποία ασκεί δύναμη και εξουσία, και τι πιο όμορφο και παράλληλα δυνατό από την απόλυτη έκθεση σε αυτή τη κόκκινη αστραπή; Μοιάζει με τους Σειληνούς που βλέπουμε στα εργαστήρια των γλυπτών. Ωστόσο, εξού και το γεγονός ότι είναι αβάσταχτος, ιδίως για ένα υποκείμενο που έχει μάθει να διαχειρίζεται τα πάντα ως προέκταση του εαυτού του.

Στην πραγματικότητα, η κατακριτέα από την ιδεολογία αρνητικότητα που προαναφέρθηκε εντός της ερωτικής κατάστασης μετουσιώνεται σε δύναμη και σε πραγματική πλήρη κατάφαση. Διότι τι πιο εύμορφο από το να γίνεται κάποιος θρύψαλα μπροστά στο Ωραίο; Δεν υπάρχει μεγαλύτερη ενόρμηση προς τη ζωή από την αισθητηριακά μεταφυσική αδρεναλίνη που μας διακατέχει όταν βρισκόμαστε εντός του. Σαφώς αυτές οι καταστάσεις είναι διαμετρικά αντίθετες με το υπάρχον. Η αβεβαιότητα, η απόρριψη, η έκθεση δεν έχουν θέση στον ψυχισμό του σημερινού υποκειμένου, αφού πρόκειται για καταστάσεις οι οποίες το ξεπερνούν και δεν μπορεί παρά να τις νοθεύσει.

Η ανάκτηση του έρωτα σημαίνει ανάκτηση της ίδιας της ζωής, και κάθε καινούργια του αρετή κρύβει ένα μεγαλείο. Αυτή η επανάκτηση του έρωτα λοιπόν σημαίνει ρήξη με το ναρκισσιστικό μας υποκείμενο, φανερώνοντας επίσης την αντίφαση αλλά και την απόσταση που υπάρχει ανάμεσα στον καπιταλισμό και στην έννοια της εμπειρίας: πώς ρυθμίζει και εξευγενίζει τα βιώματά μας. Εκεί αντικατοπτρίζεται ο μηχανισμός του ελέγχου: δεν είναι ότι μας απαγορεύει το να ερωτευόμαστε, απλά μας επιτάσσει τα όρια που πρέπει να βάζουμε. Μην τυχόν και καούμε λιγάκι παραπάνω.