Χρωματίζοντας με λέξεις τον κόσμο γύρω μας. Γράφει ο Γιάννης Τόμπρος ( Για την ποιητική συλλογή της Δήμητρας Παλαπάνη «Φωνήεν σε μπλάβο σύννεφο», Εκδ. Μετρονόμος)
Η ποιητική συλλογή της Δήμητρας Παλαπάνη «Φωνήεν σε μπλάβο σύννεφο» από τις Εκδόσεις Μετρονόμος, αποτελεί μια εσωτερική, προσωπική κατάθεση. Από τον τίτλο, ορίζεται το πλαίσιο του έργου. Υπάρχει ένα εννοιολογικό πλαίσιο που καθορίζεται από έναν ιδιαίτερο αισθητικό προσανατολισμό που δίνει εμφατικά ο τίτλος. Η συλλογή χωρίζεται σε δύο ενότητες, “Μισά φεγγάρια” και “Ταξιδιώτες των ίσκιων”. Είναι σε ελεύθερο στίχο με εναλλασσόμενους τρόπους παρουσίασης. Το εξώφυλλο είναι της ζωγράφου Τίνας Κόντογλη.
Στην πρώτη ενότητα, η Παλαπάνη αυτοπροσδιορίζεται μέσω της γλώσσας, κάνοντας εμφανή τα σημάδια μιας έντονα βιωματικής ποίησης που ακροβατεί μεταξύ παρελθόντος και παρόντος χρόνου. Γράφει στη σελίδα 13” Όμορφα πέφτουν τα φύλλα/ εθισμένα στο αναπότρεπτο/της φθοράς του χρόνου./Χαλκοκόκκινα ωχρά ριγούν/στην παγερή σκιά του φθινοπώρου./Μάταια προσπαθούν να κρατηθούν/ απ’ τους χυμούς της νιότης./Αλίμονο είναι αναπόφευκτη η κάθοδος/στα χρώματα της σήψης.” Μια έντονη σκηνή αναπόλησης, όπου ο χρόνος καταλύτης, προσδιορίζει ανεπιστρεπτί τη φθορά του σώματος
Παρατηρούμε σε αυτή την ποιητική της κατάθεση μια συνεχή αλληλεπίδραση μεταξύ του χρόνου και της φύσης “Σαν φύλλα τρέμετε διπλά πετούμενα σε θάλασσες/συριστικές με αξιδιάρικες πιρόγες./Γεύεστε το κρασί της σιωπής υγρά και ένρινα,/των χειλιών και του ουρανίσκου της στιγμής σύντροφοι/.Σας πήρε τη φωνή η νύχτα, μαύρα πουλιά ανάγκης./Σύμφωνα ανέσπερα κρέμεστε στη ραχοκοκαλιά των λέξεων/να χτίσετε τον κορμό σας!”, γράφει στη σελίδα 27. Με έναν ελεγειακό τόνο συνομιλεί με του <<άλλους>>, σ΄ ένα συναισθηματικό ταξίδι. Σύντροφοι, ταξιδευτές, που στην πορεία της ζωής άφησαν σημάδια ανεξίτηλα
Η μνήμη αποτελεί έναυσμα αλλαγής για την ύπαρξη, και επανακαθορίζει εσωτερικά με τρόπο διαλεκτικό το παρόν. Στη σελίδα 34 γράφει “Ένα μόνο κλικ και συλλαμβάνεται ο χρόνος./Αδέκαστος δικαστής εκείνης της στιγμής,/απρόβλεπτος στην ωραιότητά του,/ανυποψίαστος στη σύλληψή του./Και μένει η θύμηση αγέραστη/κι οι μορφές άφθαρτες στη μνήμη.”.Με έναν εσωτερικό ρυθμό και έντονη εικονοποιία, που διατρέχει όλο το βιβλίο, διατηρεί την ένταση του εσώτερου εαυτού σε υψηλό επίπεδο, κρατώντας αμείωτο το ενδιαφέρον για την απώλεια που αφήνει το στίγμα της στη μνήμη
Στο δεύτερο μέρος, η Παλαπάνη δίνει έναν οντολογικό προσανατολισμό ευθύνης, επαναφέροντας κοινωνικούς προβληματισμούς που τελικά έχουν ένα διαχρονικό υπόβαθρο. “Δεν έχουν θέση πια τα λάβαρα στους τοίχους/ούτε οι σημαίες στα κοντάρια./Βάθυναν οι πληγές στα οδοφράγματα/κι η δίψα έφαγε τα δάκτυλα./Ό,τι απέμεινε απ’ το λιωμένο σίδερο/δεν ακονίστηκε σε λέξεις./Δεν έγιναν σαΐτες μαύρες/να σημαδέψουν το βάθος τ’ ουρανού.” γράφει στη σελίδα 47.Η μνήμη συνεχίζει να αποτυπώνεται στην ποίηση της. Ο λυρισμός αποκαλύπτεται ως μία ανάγκη να καθυποτάξει τη φθορά του σώματος. Μία φθορά βέβαια που αποτελεί ελεγεία του παντοκράτορα χρόνου. Αν και στην ουσία δεν αμφισβητείται η νίκη του απέναντι στη σωματική και ψυχική αποσύνθεση του υποκειμένου, προβάλλεται η εσωτερική τιθάσευση του μέσω έκφρασης και δη μέσω της ποίησης. “Βλέπω τα ερείπια της πόλης/μέσα από την κοίτη του μεγάλου ποταμού./Εκείνου του αρχέγονου που γεννήθηκε/πριν γεννηθεί η πόλη./Άφησε, τότε, το αποτύπωμα της στην πρώτη ύλη/του παρόντος χρόνου/με μάρτυρα τη γέρικη ελιά και τον άνεμο/να θροΐζει στον ασημόδετο κορμό της./Βλέπω τους απόντες της μεγάλης σιωπής/με τις σκιές τους πάνω στις ξερολιθιές/και στις μεγάλες πέτρες/.Να ακολουθούν τα χνάρια των χεριών/στις ανεμόδαρτες κουρτίνες,/αρνούμενοι να παραδοθούν στον αργό θάνατο /της μνήμης.”,γράφει στη σελίδα 41.Συνεχίζει να διατρέχει την ποίησή της μια διασύνδεση του συναισθήματος με υλικές εικόνες που απαρτίζουν τον κοινωνικό χώρο και τη φύση.
Δήμητρα Παλαπάνη
Ο κοινωνικός προβληματισμός γίνεται έκδηλος στο ποίημα “Ανέστιος” στη σελίδα 65, όπου προβάλλεται η εικόνα ενός άστεγου που επιζητά τη φιλανθρωπία,”Σε μια κάθετο της κεντρικής οδού,/μακριά απ’ τα φώτα των κοσμικών βιτρίνων/Απολαμβάνει το άχρωμο του δειλινού,/εισπνέοντας σχεδόν ηδονικά/το διοξείδιο των διερχομένων.
Ανέστιος εδώ και καιρό, αυτός και μια κουβέρτα,/λάφυρο μιας λαχειοφόρου αγοράς,/ξοδεύει τον χρόνο του σ’ ένα αέναο παιχνίδι/ζήτησης και προσφοράς./ Προσφέρει τη γύμνια της ψυχής του στο κοινό,/εκλιπαρώντας της φιλανθρωπίας τον ελάχιστο οβολό.”
Η συλλογική μνήμη, το ιστορικό αποτύπωμα, καταγράφονται στο ποίημα Γάζα σελίδα 57,” Ω! Γάζα ματωμένο ρόδο μου και συλλογικό μου τραύμα./Στάχτη μου και λυγμός και αρχαία τραγωδία./Ύβρις άταφου νεκρού στο σώμα της Αντιγόνης./Ποιον τύραννο θα σφαγιάσει το σπασμένο μου φτερό/κι η κραυγή του αφρισμένου πλήθους;”. Ο θρήνος, η απώλεια , το τραύμα , ατομικό και συλλογικό, ως συνέπεια ανεπίστρεπτων ιστορικών γεγονότων, που καθηλώνουν την σκέψη και προσανατολίζουν την κοινωνική ευθύνη.
Η Παλαπάνη επιβάλλει έναν εσωτερικό, χαμηλόφωνο ρυθμό στην ποίησή της σε αυτή τη συλλογή. Το βίωμα, η φθορά, ζητήματα κοινωνικά και συλλογικής μνήμης είναι παρόντα ως δομικά στοιχεία του δημιουργικού της λόγου. Έντονα χρωματικές εικόνες αποτυπώνουν ένα ιδιαίτερο αισθητικό περιβάλλον, που σε συνδυασμό με έναν λυρισμό προσεκτικά διατυπωμένο, και με στοχαστική διάθεση, εγείρουν στον αναγνώστη ποικίλα συναισθήματα. Η χρήση των λέξεων είναι στοχευμένη, οι φράσεις με ρυθμό, άλλοτε μακροσκελείς και άλλοτε σύντομες, κοφτές , δίνουν έναν ιδιαίτερο τόνο στην περιγραφή των εικόνων και στη σκέψη. Χωρίς μελόδραμα μιλά για την ήττα απέναντι στον χρόνο, προϊδεάζοντάς μας ότι το μέλλον δεν καθορίζεται, αλλά αναμένεται απροσδιόριστο μέσα από τις εκπλήξεις του. Η ποίηση της Παλαπάνη μιλά για την ύπαρξη και τη συλλογική νομοτέλεια μέσω ενός ιδιαίτερου αισθητισμού.Μας χαρίζει απλόχερα την έμπνευση και τη σκέψη της, χρωματίζοντας με λέξεις τον κόσμο γύρω μας.
Ο Γιάννης Τόμπρος γεννήθηκε στην Αθήνα. Είναι πολιτισμολόγος με ειδίκευση στον Ευρωπαϊκό Πολιτισμό και εκπαίδευση στη Βιομηχανική Αρχαιολογία. Ασχολείται με την ποίηση και την κριτική. Έχει δημοσιεύσεις σε αξιόλογες συλλογικές εκδόσεις και έγκριτα λογοτεχνικά περιοδικά. Το 2024 έξι χαϊκού του συμπεριλήφθηκαν στην ανθολογία “Για τον μεγάλο Gabo:Έλληνες λογοτέχνες τιμούν τη μνήμη του σπουδαίου συγγραφέα Gabriel García Márquez “,(PEN Greece, Εκδόσεις Έναστρον), με κείμενα εδρασμένα στον μαγικό ρεαλισμό, μία σημαντική έκδοση που ήδη έχει μεταφραστεί στα Ιταλικά και στα Ισπανικά. Το 2026 κυκλοφόρησε η συλλογή του με ποιήματα χαϊκού “Είναι σίγουρα στιγμές, άρρυθμες“, από τις Εκδόσεις Υψικάμινος. Είναι Διευθυντής Αθηνών του Φιλολογικού Ομίλου Ελλάδος.
