Τι κρύβει τελικά το μάκτρο του θανάτου; Γράφει ο Γεώργιος Νικ. Σχορετσανίτης

Τι κρύβει τελικά το μάκτρο του θανάτου;

Γράφει ο Γεώργιος Νικ. Σχορετσανίτης

(Άγγελος Δημητρίου, Ραγισματιά. ΑΩ Εκδόσεις. Καλύβια Αττικής. Ιούλιος 2025)

Η ‘Ραγισματιά’ είναι μια ποιητική συλλογή του Άγγελου Δημητρίου (Αθήνα, 1989), που κυκλοφόρησε πριν ένα χρόνο περίπου από τις, άψογης αισθητικής,  Εκδόσεις ΑΩ. Πρόκειται για ένα μικρό βιβλίο, είκοσι τεσσάρων μόλις σελίδων, με έντονη και συμπυκνωμένη γραφή που κινείται στην περιοχή της σύγχρονης ελληνικής ποίησης. Αν κρίνω από τα λίγα πληροφοριακά στοιχεία για τον ποιητή που αναγράφονται στο εσώφυλλο της έκδοσης, δοκίμια και ποιητικές του συλλογές έχουν δει το φως της δημοσιότητας από τις εκδόσεις Λόγχη, ενώ ορισμένα από τα ποιήματά του έχουν μελοποιηθεί. 

Η παρούσα ποιητική συλλογή που επιγράφεται «Ραγισματιά», αποτελείται από επτά μόλις ποιήματα, αλλά με έξι ‘εκδοχές’ του πρώτου που φέρει τον ιατρικό και ογκολογικό, σωστότερα, τίτλο ‘Κακόηθες νεόπλασμα’. Περιδιαβαίνοντας στην έκταση της συλλογής, διαπιστώνουμε γρήγορα ότι ο ποιητής, πτυχιούχος της νομικής και κάτοχος στη συνέχεια μεταπτυχιακού τίτλου στη Πολιτική Φιλοσοφία, Άγγελος Δημητρίου, περιστρέφεται γύρω από τα υπαρξιακά θέματα, εκείνα  του αέναου εσωτερικού αγώνα του ανθρώπου, του θανάτου, καθώς  και της πλήρους απογύμνωσης των ανθρώπινων ελπίδων.  Με ύφος έντονα στοχαστικό και σκοτεινό ξεδιπλώνει βαθύτερες σκέψεις, ενέργειες  και διαπιστώσεις του, όπως «Τραβάω το μάκτρο του θανάτου… Η συνείδηση ένας στρατός που αυτομολεί…». 

Η «Ραγισματιά» αποτελεί μια ποιητική εμβύθιση  στην εσωτερική φθορά, στη συνείδηση που διαλύεται και στην απογύμνωση του ανθρώπου από ψευδαισθήσεις, χίμαιρες και αυταπάτες. Η «ραγισματιά» που αναφέρει ο τίτλος δεν είναι απλώς μια συνήθης ρωγμή, αλλά το  σημείο του γεωμετρικού τόπου, εκείνο της συνάντησης του εσωτερικού με τον έξω κόσμο, όπως ατενίζει ο κάθε άνθρωπος τον εαυτό του χωρίς προστατευτικά στρώματα. Ο ποιητής δείχνει έναν άνθρωπο που δεν εμπιστεύεται πια τον ίδιο του τον νου, αφού σε όλους τους στίχους του  διαχέεται μια περίεργη αίσθηση υπαρξιακής αβεβαιότητας, σαν να βρίσκεται σε σχεδόν μόνιμη μετασεισμική κατάσταση. Η συνείδηση αναγνωρίζεται και θεωρείται πια ως «στρατός που αυτομολεί», ενώ η  σκέψη ουδόλως δίνει την ιδέα ή έστω την υποψία της σύμπλευσης  στον επικείμενο αγώνα και η αυτογνωσία επικρέμαται ως απειλή, όπως αποκαλύπτονται στο τελευταίο ποίημα της συλλογής,  ‘Τι κρύβει ο θάνατος’. Το ύφος του λιτό, πυκνό, κοφτό, χωρίς ποιητικά λυρικά στοιχεία που πιθανόν να έδιναν κάποια μορφή άμβλυνσης και απάλυνσης της στρεβλής εμπειρίας. Το ‘Κακόηθες νεόπλασμα’, το πρώτο ποίημα της συλλογής,  είναι δυνατό, σκοτεινό και αρκούντως  συμπυκνωμένο εννοιολογικά:

Σφαγμένο πρόσωπο της Κυριακής

Σφαγμένο μες τα κόκκινα κυκλάμινα

Λύνει τα μαλλιά της έξω η βροχή

Η βροχή ξοδεύει το σώμα της

Τα μάτια σπαταλάνε το σώμα τους

Κι εγώ στα σπάργανα κοιμάμαι

Μιας επερχόμενης απώλειας

Οι στίχοι του παλινδρομούν ανάμεσα σε  σωματικές εικόνες και υπαρξιακή απώλεια. Οι χρησιμοποιούμενοι όροι είναι συχνά ιατρικοί, άτεγκτοι, ψυχροί, που μετακινούνται πάνω στο σώμα δίκην δρομολογημένης  ιατρικής πράξης.  Στο ποίημα δίνεται φυσικά η εντύπωση ότι εδώ κάποια πράγματα λειτουργούν με μεταφορική έννοια, κάτι άλλο άγνωστο, αλλότριο και εν πολλοίς απρόσκλητο έχει ήδη διαβρώσει την ύπαρξη του υποκειμένου. Έτσι, η Κυριακή, από ημέρα παραδοσιακά προσωπικής ανάπαυσης, εξελίσσεται σε ημέρα  κατακρεουργημένη, η ηρεμία διαλύεται, κι όλα απεικονίζονται μέσα στην επερχόμενη απώλεια. Την ίδια στιγμή η βροχή έχει ήδη πάρει τη θέση μιας γυναίκας που   «λύνει τα μαλλιά» της ενώ παράλληλα ξοδεύεται και σκορπίζει πέφτοντας κάτω χαμηλά. Το νερό που πέφτει είναι σαν τη  ζωή που χάνεται, σαν την απώλεια της  ταυτότητας, με την αίσθηση της όρασης να υπενθυμίζει την διαδικασία της  φθοράς. Ο τελευταίος στίχος του ποιήματος είναι συγκλονιστικός, αφού σκιαγραφεί και την επερχόμενη απώλεια που ήδη βρίσκεται ήδη καθ’ οδόν αφού δεν έχει έρθει ακόμη, και φυσικά  το προδιαγεγραμμένο και αναπόφευκτο μέλλον. Μια έντονη τελετουργία φθοράς αιωρείται στην ατμόσφαιρα, χωρίς κάποια ίχνη αντίστασης από μεριάς του ποιητή. Σ’ ένα από τα μεγαλύτερα ποιήματα της συλλογής, που έχει τον τίτλο  ‘Τ’ ουρανού’, διαβάζουμε:

Τεμαχισμένος ο ουρανός/Συντρίμμια στο κορμί της νύχτας/Κοιμήθηκε επιτέλους η βροχή/Ο άνεμος επιστρέφει στο σπίτι/Με ματωμένα γόνατα/Κλείνω τα μάτια γίνομαι η νύχτα/Θυμάμαι τον καιρό που άνθιζαν οι αγχόνες/Κειτόταν σαραβαλιασμένος ο ουρανός/Βαπτιζόταν στο αίμα του ήλιου /Σα νεογέννητο βρέφος/Πάλι ο ουρανός συντετριμμένος/Σκοτεινός σαν τη θάλασσα/Αχειροποίητος /Σκοτεινός σαν τα μάτια της /Ένα προνόμιο μια καταδίκη/Κι η νύχτα σαν παρηγοριά/Γι’ άλλη μια φορά/Νύχτα καρτερική/Άλλη μια φορά/Πάλι ο ουρανός/Και τα πουλιά εξόριστα/Σ’ ένα ηλεκτροφόρο κλαδί/Της μνήμης της απουσίας

Εδώ ο  ουρανός λειτουργεί ως καθρέφτης της ανθρώπινης κατάστασης. Συνακόλουθα με αυτόν η εικόνα της φύσης ως υπαρξιακή προσωποποίηση, η βροχή, ο άνεμος που επιστρέφει με ματωμένα γόνατα, και η ερχόμενη νύχτα να δρα ως χώρος και χρόνος αυτογνωσίας και αλήθειας, «σαν παρηγοριά». Η μνήμη, μάλλον ηλεκτροφόρο κλαδί πάνω στο οποίο βρίσκονται εξόριστα πουλιά. Ένα ποίημα που δεν περιγράφει την ύπαρξη, αλλά την υποδύεται. Συνεχίζοντας  στην τέταρτη εκδοχή του ποιήματος ‘Κακόηθες νεόπλασμα’, παρατηρούμε μια αντιστροφή της όλης διάθεσης του ποιητικού υποκειμένου συγκριτικά με την πρώτη: 

Αν ζήσεις να δεις/ Κι αυτή την άνοιξη/Θα σε καταδικάσω /Στην αγάπη μου/Χωρίς κάτι να εκκρεμεί/Χωρίς κάτι να τρέμει/Από φόβο/Χωρίς την αποπνικτική σιωπή/Δίχως τις αναμνήσεις/Δίχως αφερέγγυες υποσχέσεις/Δίχως στο πάτωμα/ Πεσμένα βλέμματα

Από τη σκοτεινιά και την βιαιότητα, κάποτε,  τώρα οδεύουμε σε κάτι που μοιάζει με υπόσχεση αγάπης που γεννιέται μέσα από τον φόβο, τη σιωπή και την απώλεια. Η αγάπη πια παρουσιάζεται ως καταδίκη, δέσμευση, μοίρα.  Δεν είναι τρυφερότητα, αλλά αναγκαιότητα. Και η πέμπτη εκδοχή του ίδιου ποιήματος, απεικονίζει αναμφίβολα την πιο πυκνή εκδοχή του, αφού σκιαγραφεί την πλέον αποφασιστική τελετουργία: 

Δεν θα αφήσω να χαράξει/Καμιά υπόκωφη ένταση/Καμιά κακοποιό κραυγή/Για σένα λέω για σένα/Θα ’σπερνα μ’ ακούς /Με τριανταφυλλιές/Απ’ άκρη σ’ άκρη/Το νείκος του Άδη

Εδώ η αυγή, που συνήθως υπαινίσσεται λύτρωση, γίνεται απειλή, επέλαση του αναπόφευκτου. Μοιραία κλείνοντας το παρόν σημείωμα, να αναφερθούμε στον, σπαρμένο με τριανταφυλλιές, όρο  «νείκος του Άδη» που παραπέμπει στη δύναμη της διάλυσης και του θανάτου. Μια καθαρή πράξη αντίστασης, έρωτα, και ύστατης τρυφερότητας, παραπέμποντας σε μια αγάπη όχι μόνο ρομαντική, αλλά απίστευτα υπαρξιακή, μαχητική και τελετουργική. Φυσικά το νείκος δεν είναι αποκλειστικά κακό, αλλά εκείνη η κοσμική δύναμη που αποσυνθέτει, ώστε αργότερα να δώσει γένεση σε κάτι άλλο! Αναφέρουμε, τέλος, και τους στίχους του τελευταίου ποιήματος  (Τι κρύβει ο θάνατος) της ‘Ραγισματιάς’: 

Τραβάω το μάκτρο του θανάτου/Σηκώνω αυτό το σάβανο της νύχτας/Από κάτω τα μάτια σου κλειστά/Η συνείδηση ένας στρατός/Που αυτομολεί/Ξεφλουδίζοντας  όνειρα/Ως το μεδούλι

Εδώ ο Δημητρίου επιτρέπει σε  κάθε μεταφορά να γίνει καθαρό, γυμνό υπαρξιακό γεγονός. Ο  θάνατος κρύβει κάτι, και το ποίημα είναι η προσπάθεια,  πράξη  ιεροσυλίας έστω, για να ανασηκωθεί το πέπλο ώστε να επιτευχθεί η αποκάλυψη εκείνου που τόσο καλά κρύβεται. Την αλήθεια της φθοράς, γιατί όχι; 

Ο Γεώργιος Σχορετσανίτης γεννήθηκε στα Τρίκαλα της Θεσσαλίας τον Μάιο 1953. Τον Ιούνιο του 1970, τελείωσε το Β’ Εξατάξιο Γυμνάσιο Αρρένων Τρικάλων. Τον Οκτώβριο του ίδιου έτους, γράφτηκε στην Ιατρική Σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών μετά από επιτυχείς εισαγωγικές εξετάσεις, από την οποία αποφοίτησε τον Ιούνιο του 1976. Ειδικεύτηκε στη Χειρουργική στο Αρεταίειο Νοσοκομείο της Αθήνας. Τον Νοέμβριο του 1986, κατόπιν εξετάσεων του χορηγήθηκε ο τίτλος της ειδικότητας της Γενικής Χειρουργικής, ενώ το 1989 η Ιατρική Σχολή Αθηνών τον ανακήρυξε Διδάκτορα με βαθμό “Άριστα”. Έχει εργασθεί σε διάφορα νοσοκομεία στην Ελλάδα και το εξωτερικό και έχει δημοσιεύσει αρκετές επιστημονικές εργασίες σε διάφορα περιοδικά. Τα τελευταία χρόνια εργάστηκε ως Διευθυντής Χειρουργικής στο Πανεπιστημιακό Νοσοκομείο Ηρακλείου. Παράλληλα ασχολείται με την ιστορία της ιατρικής, τον πολιτισμό και τη λαογραφία άλλων λαών, ενώ παράλληλα ταξιδεύει αρκετά σε διάφορα μέρη του κόσμου. Το συγγραφικό του έργο εστιάζεται σε πέντε, κυρίως, ενδιαφέροντα. Την ιστορία της ιατρικής,την ταξιδιωτική λογοτεχνία, την αφροαμερικανική ιστορία και πολιτισμό, την αρθρογραφία και την βιβλιοκριτική. Κείμενά του έχουν δημοσιευτεί σε πολλές εφημερίδες και έντυπα και ηλεκτρονικά περιοδικά.