Με παραμυθική φαντασία και σκηνές γκόθικ, εφιαλτικού θρίλερ. Γράφει ο Γρηγόρης Τεχλεμετζής
Με παραμυθική φαντασία και σκηνές γκόθικ, εφιαλτικού θρίλερ
Γράφει ο Γρηγόρης Τεχλεμετζής
(Για το βιβλίο, Οι κόρες της Δήμητρας της Αριστούλας Δάλλη/ εκδόσεις Βακχικόν 2025)
Μικρά πεζά με την επενέργεια της αλληγορίας είναι τα κείμενα αυτού του βιβλίου της Αριστούλας Δάλλη. Το κάθε μικρό πεζό αντανακλά μια ψυχική κατάσταση, αρχόμενη από τον αλληγορικό τίτλο και δοσμένη με ονειρικούς όρους εντός του. Συχνά μπορεί να διαβαστούν σαν ψυχασθενικές καταστάσεις που αντί για μυθικούς όρους (όπως για παράδειγμα του Οιδιπόδειου που χρησιμοποίησε ο Φρόυντ) εδώ δίνονται με συμβάντα ονειροφαντασίας. Έτσι, έχουμε τον Πήγασο (σ.11) που αντανακλά την επιθυμία της ζωώδους απελευθέρωσης –της θέλησης του υποκειμένου να πετάξει μακριά από την τετριμμένη λογική. «Ο πληγωμένος άγγελος» (σ.12) αποδίδει την αδυναμία της παιδικής αγνότητας να υπερκεράσει τα αιμοβόρα ένστικτα του πολέμου.
Είναι παραμύθια με ιππότες, μυήσεις, μάγισσες, αγγέλους και δαίμονες, εμφυλιακά χωριά, ανθρώπους με ρίζες, άλογα που βγαίνουν πετώντας από καθρέφτες, αντικείμενα με ανιμιστικές ιδιότητες και μαγικά φορέματα. Όμως γνωρίζουμε ότι συχνά τα παραμύθια κρύβουν αρχετυπικούς χαρακτήρες και καταστάσεις. Η γυναίκα μάγισσα, ο μαύρος ιππότης χάρος, ο άνθρωπος με ρίζες, ζώα με ανθρώπινες ιδιότητες, όλα είναι χαραγμένα στο συλλογικό ασυνείδητο. Ακόμα και οι τίτλοι θυμίζουν αρχετυπικούς χαρακτήρες και ανάλογες ενέργειες ή καταστάσεις, «ο δραπέτης», «ο αιχμάλωτος», «ο ξένος», «οι τρεις μάγισσες», «το χάρισμα» και άλλα. Πολλές φορές όνειρο και πραγματικότητα αναμιγνύονται, φτιάχνοντας ένα «εκρηκτικό» μίγμα που συνταράσσει, συχνά μεταξύ τρέλας και λογικής (π.χ. «ο δραπέτης», σ.31). Καταβυθιζόμαστε στους σκοτεινούς δαίδαλους του υποσυνείδητου, όπου η άμεση λογική εξασθενεί και παίρνουν τη σκυτάλη οι συνειρμοί και τα σύμβολα και τα συναισθήματα του υποκειμένου ενσωματώνονται σε αντικείμενα και πράξεις στα οποία δίνονται ιδιότητες που με την πρώτη ματιά μοιάζουν παράταιρες, καθώς εξασθενεί η συνειδητή λογική. «Ο αιχμάλωτος» (σ.13) είναι φυλακισμένος στη ζεστή, πνιγηρή πόλη, μακριά από κάθε δροσιά, θύμα του αφέντη του, γυρολόγου πωλητή, ζητώντας την απελευθέρωση. Οι σκηνές και οι δράσεις είναι παραμυθικές και η σκλαβιά θα μπορούσε, ανά περίπτωση, να συμβολίζει πολλά πράγματα, για παράδειγμα το αίσθημα εγκλωβισμού στην ανεπιθύμητη ζωή μας.
Οι ήρωες του βιβλίου είναι σε συμφιλίωση ή εχθρότητα με τους βαθύτερους εφιάλτες και φόβους τους και τους βιώνουν με σαρωτική ένταση, φτάνοντας συχνά στην τρέλα. Τραγικά πρόσωπα, υποφέρουν χωρίς να φταίνε, χάνονται στους λαβύρινθους της σύγχυσης, των οπτασιών και της τρέλας, αμαρτωλοί και άγιοι, καθώς τους καθαγιάζει η ενσυναίσθησή μας και η κατανόηση και η αγάπη με την οποία τους αγκαλιάζει η συγγραφέας. Είναι καταπιεσμένοι και ακραίοι, καθώς όλες οι αφηγήσεις είναι σε καταστάσεις εκτός ελέγχου ή οριακές, εκεί που τα ορμέφυτα και οι ανεξέλεγκτες θελήσεις κυριαρχούν. Η «εκδίκηση» παρουσιάζεται ως ένα βασικό κίνητρο και αποτελεί μοτίβο των υποθέσεων των διηγήσεών της. Η ευτυχία διαρκώς συνταράσσεται από το σκοτάδι, η ομορφιά από την ασχήμια και τα γαλήνια όνειρα από τους εφιάλτες. Είναι η αποτύπωση της διττής φύσης του ανθρώπου.
Εντυπωσιακές οι εικόνες που πλάθει η Δάλλη, με στοιχεία θεατρικής σκηνογραφίας, μοιάζουν με εφιαλτικές, λυρικές σκηνές ελεγείας και εικαστική ονειροφαντασία που δραπέτευσε από παραμύθια. Δυστοπικό το κλίμα, περιγράφει αιματοβαμμένους τόπους, στυγερά εγκλήματα, δυστυχισμένα τραγικά πρόσωπα που συχνά είναι ενοχικά. Παντού υπάρχει μια χαίνουσα πληγή, αλλού αγριότητα, αλλού αλλότριο πάθος, μισαλλοδοξίες, σεξισμοί και προκαταλήψεις. Οι ψυχές «βουτάνε» στα μύχια βάθη τους, είτε για να αφανιστούν είτε για να απελευθερωθούν. Συχνές είναι οι συγχύσεις προσωπικότητας και οι ταυτίσεις θύτη και θύματος, καθώς ο θάνατος του ενός σημαίνει αυτόματα και τον θάνατο του άλλου (π.χ. «η εκτέλεση της μάγισσας», σ.116 ή «ILLUSION», σ.112). Συνήθως οι ήρωές της ισορροπούν μεταξύ λογικής και τρέλας, πραγματικότητας και φαντασίας και αισθήσεων και ψευδαισθήσεων.
Πολλά είναι και τα γκόθικ στοιχεία. Απομονωμένοι πύργοι, υγρά, σκοτεινά σπίτια, φαντάσματα και στοιχειά, παράξενοι θρύλοι, μυστηριώδεις εξαφανίσεις, τελετουργικοί φόνοι, καθρέφτες με παρεκκλίνοντα είδωλα και μεταμορφώσεις. Πολλές φορές μου θύμισαν τα μυστηριώδη, ψυχολογικά διηγήματα του Έγκαρ Άλαν Πόε. Γενικά, τα σπίτια και οι τόποι είναι ενεργά σκηνικά στη δομή και την υπόθεση των μικρών αυτών πεζών. Είναι σημεία άρρηκτα δεμένα με τους πρωταγωνιστές, στα οποία είναι συνήθως προσδεμένοι και συχνά τα στοιχειώνουν.
Στο περιεχόμενο των πεζών θίγονται και κοινωνικά θέματα, όπως ο πατερναλισμός, ο σεξισμός, οι σχέσεις στον γάμο, η οικογενειακή βία, η οικολογία και η υπαρξιακή ψυχολογία, τα οποία παρουσιάζονται μέσα από τη αχλή μύθων και παθών. Με τον ίδιο τρόπο παρουσιάζονται και θέματα σχετικά με την καλλιτεχνική δημιουργία. Η κούλα-φυλακτό διαλύει τον εισβολέα αλουμινένιο κοράκι για να απομείνει το διαλυμένο φτερό του της έμπνευσης («Το φυλακτό», σ.39). Αυτή είναι μια συμβολική πορεία της καλλιτεχνικής δημιουργίας, που απαιτεί σκοτάδι και φως και συχνά αναγεννιέται μέσα από τα συντρίμμια. Για την τέχνη μιλάει και το πεζό «η επιδημία» (σ.69), καθώς ένα ζώο-ποιητής καταφέρνει να θεραπεύσει τα βίαια ένστικτα των άλλων ζώων που οφείλονται σε μια συμβολική επιδημία. Αλλού («Το δέντρο», σ.84) παρουσιάζονται οι φόβοι, οι αγωνίες και τα παθήματα ενός έλατου που κόβεται για να χρησιμοποιηθεί ως στολίδι τα Χριστούγεννα, ικανοποιώντας την απληστία και τη θέληση κέρδους των ανθρώπων και βρίσκει «καταφύγιο» στην αγάπη μιας γυναίκας. Αλλά ας σταματήσω εδώ τους επί μέρους σχολιασμούς για να αφήσω το βιβλίο να μιλήσει μόνο του στους αναγνώστες του, ελπίζοντας ότι έχω αποδώσει τη γενικότερη αύρα του.
Ο Γρηγόρης Τεχλεμετζής ζει στην Αθήνα. Σπούδασε χημικός στο Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων. Είναι απόφοιτος του κοινού μεταπτυχιακού προγράμματος Δημιουργικής Γραφής του ΕΑΠ και του Πανεπιστημίου Δυτικής Μακεδονίας. Η μεταπτυχιακή του εργασία είχε θέμα την ψυχαναλυτική κριτική της λογοτεχνίας και την εφαρμογή της στην πεζογραφία του Μάριου Χάκκα. Πρωτοεμφανίστηκε στη λογοτεχνία το 2004 με τη συμμετοχή του στην ανθολογία διηγημάτων του Β΄ Λογοτεχνικού Διαγωνισμού Αντώνης Σαμαράκης (εκδόσεις Καστανιώτης). Κείμενά του έχουν δημοσιευτεί σε πολλά Λογοτεχνικά περιοδικά (έντυπα και διαδικτυακά). Έχει παρουσιάσει βιβλία συναδέλφων του σε λογοτεχνικές εκδηλώσεις. Βιβλία του: Οι συλλογές διηγημάτων Η όψη (Γκοβόστης 2010) και Μυθολογήματα και έντεκα πλην ένα μικρά πεζά (Κέδρος 2021) και τα μυθιστορήματα Αφιερωμένο στην Έλενα (Ηριδανός 2007) και Ο Αρχίλοχός του (το μόνο ιστορικό μυθιστόρημα για τον ποιητή/ Γαβριηλίδης 2016). Από το 2011 διευθύνει το Λογοτεχνικό Περιοδικό Ο Σίσυφος. Επίσης ασχολείται με την κριτική λογοτεχνικών έργων ποίησης και πεζογραφίας, δημοσιεύοντας κείμενά του σε Λογοτεχνικά Περιοδικά. Έχει επιμεληθεί πολλά αφιερώματα στον Σίσυφο για Έλληνες/ίδες λογοτέχνες/ιδες. Συμμετείχε με κείμενά του σε αφιερώματα περιοδικών και συλλογικών εκδόσεων. Από τις εκδόσεις Κέδρος μόλις κυκλοφόρησε το διπλό ιστορικό του μυθιστόρημα Δρόμοι: Κασσιανή και Λεόντιον. Επικοινωνία με τον συγγραφέα: tehlemetzis@gmail.com
