Ταχυδρομώντας σκιές στον βυθό του εαυτού: Αλληλογραφία Εσωτερικού, Μαρία Δαλαμήτρου. Γράφει η Πωλλέτα Ψυχογυιοπούλου
Ταχυδρομώντας σκιές στον βυθό του εαυτού: Αλληλογραφία Εσωτερικού, Μαρία Δαλαμήτρου (Οδός Πανός, 2026), ISBN 978-960-477-769-3
γράφει η Πωλλέτα Ψυχογυιοπούλου
Η ποιητική συλλογή Αλληλογραφία Εσωτερικού της Μαρίας Δαλαμήτρου (Εκδόσεις Οδός Πανός, 2026, ISBN 978-960-477-769-3) αποτελεί μια ώριμη και συνεκτική ποιητική κατάθεση, που στρέφεται όχι στην αφήγηση γεγονότων αλλά στην εσωτερική εμπειρία της μνήμης, του χρόνου και της ανθρώπινης ύπαρξης. Κάθε ποίημα λειτουργεί ως μια εσωτερική επιστολή προς όσα δεν μπορούν πλέον να ειπωθούν, μετατρέποντας την ποίηση σε χώρο διαλόγου με τον εαυτό, τους απόντες και τον/την αναγνώστη/-στρια.
Ο τίτλος της συλλογής μετασχηματίζει δημιουργικά την έννοια της «αλληλογραφίας εσωτερικού». Το «εσωτερικό» δεν δηλώνει πλέον έναν γεωγραφικό χώρο αλλά τον ψυχικό κόσμο. Οι επιστολές δεν διασχίζουν αποστάσεις· ταξιδεύουν ανάμεσα στο παρόν και το παρελθόν, στη μνήμη και τη λήθη, συγκροτώντας μια διαρκή συνομιλία με όσα εξακολουθούν να κατοικούν μέσα μας.
Η ίδια ποιητική πρόθεση αποτυπώνεται και στο εξώφυλλο. Το λιτό γήινο χρώμα, τα γραμματόσημα, τα χειρόγραφα αποσπάσματα και οι φωτογραφίες συνθέτουν ένα κολάζ που θυμίζει τη λειτουργία της μνήμης: θραύσματα εικόνων και αισθήσεων που ανασυνθέτουν την ταυτότητα. Η ανθρώπινη μορφή παραμένει ανολοκλήρωτη, υποδηλώνοντας ότι ο άνθρωπος διαμορφώνεται διαρκώς μέσα από όσα θυμάται και όσα χάνει.
Κεντρικός θεματικός άξονας της συλλογής είναι ο θάνατος, όχι όμως ως δραματική κορύφωση αλλά ως φυσική συνθήκη της ύπαρξης. Η επιλογή να ανοίγει της συλλογή με το ποίημα «Destiny» (σ.9) είναι χαρακτηριστική. Η ποιήτρια γράφει: «Από εκείνη τη βόλτα δεν ανασύρθηκε ζωντανός κανείς», ενώ λίγο αργότερα ομολογεί ότι γράφει «για τον ήχο που κάνουν τα πράγματα όταν πέφτουν». Η πτώση αφορά όχι μόνο το σώμα αλλά και την παιδική αθωότητα, τις σχέσεις και τις βεβαιότητες. Η ποίηση γεννιέται από τον απόηχο της απώλειας.
Στο ποίημα «Πίσω» (σ. 18), η κάθοδος προς τον θάνατο παρουσιάζεται ως επιστροφή και όχι ως τέλος. Το ποιητικό υποκείμενο ομολογεί ότι «κατέβηκα πολλές φορές / στον άλλο κόσμο», ενώ τα ψίχουλα που αφήνει «ώστε να βρω… τον δρόμο / για / κάτω» ανατρέπουν δημιουργικά τον μύθο του Χάνσελ και της Γκρέτελ, καθώς δεν οδηγούν στη σωτηρία αλλά στην αποδοχή της θνητότητας. Η καταληκτική φράση «Λες και / ήξερα» συμπυκνώνει την αίσθηση μιας βαθιάς, προαιώνιας επίγνωσης του ανθρώπινου πεπερασμένου.
Εξίσου καθοριστική είναι η λειτουργία της μνήμης. Στο ποίημα «Αταξία» (σ.34) η ποιήτρια γράφει: «Βουτάω στην επιφάνεια και βγαίνω στο 1992». Η ανατροπή της φυσικής λογικής αποκαλύπτει ότι το παρελθόν δεν βρίσκεται στον βυθό αλλά στην επιφάνεια της συνείδησης, έτοιμο να εισβάλει στο παρόν. Οι αναμνήσεις δεν είναι αφηρημένες, αλλά εγγράφονται στο σώμα και στις αισθήσεις.
Η ίδια αντίληψη του χρόνου συνεχίζεται στο «Κασέτα» (σ. 40), όπου η επιθυμία «Άλλη φορά να ξεκινήσουμε απ’ το τέλος» εκφράζει την ανθρώπινη ανάγκη να επανεξετάσει τις καθοριστικές στιγμές της ζωής του. Αντίστοιχα, στο «Κλειστόν» (σ. 47) το ταχυδρομείο μετατρέπεται σε υπαρξιακή μεταφορά: οι αναμνήσεις επιστρέφουν πάντοτε, σαν καθυστερημένες επιστολές που βρίσκουν τελικά τον πραγματικό τους παραλήπτη: «Αδιόρθωτοι κάποιοι πελάτες./Επιμένουν να στείλουν την είδηση/ιδίως όταν το βλέπουν κλειστό,/ κάποιες απίθανες μέρες, τις Κυριακές, κάποιες γιορτές».
Ο έρωτας αποτελεί επίσης εμπειρία υπέρβασης. Στο «Falling in love» (σ. 39) συνδέεται με την πτώση, η οποία δεν οδηγεί στην καταστροφή αλλά στην αποκάλυψη του άλλου. Στην «Ανάσα» (σ. 41), η ποιήτρια συμπυκνώνει την εμπειρία του έρωτα στη φράση «Το τέλος της ανάσας είναι η αρχή του έρωτα», υποδηλώνοντας ότι η ερωτική συνάντηση καταργεί τα όρια ανάμεσα στο «εγώ» και τον «άλλον», μεταμορφώνοντας ολόκληρη την ύπαρξη.
Η αντίληψη αυτή κορυφώνεται στο «Σώφρον» (σ. 42): «Όλοι οι άνθρωποι γεννιόμαστε φυλακή./ Μπαινοβγαίνουμε ελεύθεροι κάθε φορά που διαπράττουμε/ έρωτα». Η ελευθερία δεν ταυτίζεται με την απουσία δεσμών αλλά με την πλήρη συμμετοχή στην ανθρώπινη εμπειρία, ακόμη και όταν αυτή περιλαμβάνει τη φθορά και τη θνητότητα.
Ιδιαίτερη θέση στην Αλληλογραφία Εσωτερικού καταλαμβάνει ο στοχασμός πάνω στην ίδια την ποιητική πράξη. Η Δαλαμήτρου δεν χρησιμοποιεί την ποίηση μόνο ως μέσο έκφρασης, αλλά διερευνά διαρκώς τη σχέση γλώσσας, πραγματικότητας και δημιουργίας. Στο ποίημα «Ποιητική» (σ. 24), ο ορισμός «Έστιν ουν ποίηση/ η εξέλιξη μορφής/ σε περιβάλλον ανυπόφορο…» συμπυκνώνει την ποιητική της δημιουργού: η ποίηση γεννιέται μέσα στην πίεση της ύπαρξης και μετατρέπει τη δοκιμασία σε δημιουργική πράξη.
Η εικόνα του βατράχου, που κινείται ανάμεσα στο νερό και στη στεριά, λειτουργεί ως αλληγορία του ποιητή, ο οποίος κατοικεί ανάμεσα στην πραγματικότητα και τη φαντασία. Το λεκτικό εύρημα «Στ-ήχους κοάζω» (σ.24) αναδεικνύει τη σημασία του ήχου και του ρυθμού, υπενθυμίζοντας ότι η ποίηση προηγείται ως μουσικότητα πριν ακόμη αποκτήσει πλήρες νοηματικό περιεχόμενο. Αντίστοιχα, στην «Απολογία» (σ. 25), η αδυναμία να γράψει «στεγνά» συνδέει τη γραφή με το νερό και τη συγκίνηση, υποδηλώνοντας ότι ο ποιητικός λόγος διατηρεί πάντοτε το ίχνος της ανθρώπινης συγκίνησης.
Μαρία Δαλαμήτρου
Η γλώσσα της συλλογής αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους φορείς της ποιητικής της δύναμης. Η Δαλαμήτρου συνδυάζει με φυσικότητα τη σύγχρονη δημοτική με αρχαιοπρεπείς τύπους, εκκλησιαστικές διατυπώσεις και φιλοσοφικούς υπαινιγμούς, χωρίς επιτήδευση. Στο ποίημα «Ρεαλισμός» (σ. 27), η δημιουργική παραλλαγή της προσευχής «Πάτερ ἡμῶν» μέσα από τις φράσεις «Δος ημίν» και «Άφες ημίν» μετασχηματίζει τον θρησκευτικό λόγο σε ποιητικό σχόλιο για την ανάγκη επικοινωνίας, συγχώρεσης και ανθρώπινης συνύπαρξης.
Εξίσου οργανική είναι και η διακειμενικότητα της συλλογής. Οι αναφορές στην Ευρυδίκη, την Περσεφόνη, τις Σειρήνες, τη σαπφική παράδοση ή ακόμη και στον Σαρτρ δεν λειτουργούν ως λόγιες επιδείξεις, αλλά ως ενεργά στοιχεία ενός ποιητικού κόσμου που επανεξετάζει διαρκώς τα ίδια θεμελιώδη ερωτήματα: την απώλεια, τη μνήμη, την επιστροφή και την αναζήτηση νοήματος. Οι αρχαίοι μύθοι αποκτούν σύγχρονη υπόσταση, αποδεικνύοντας ότι εξακολουθούν να συνομιλούν με τα υπαρξιακά αδιέξοδα του σημερινού ανθρώπου.
Σημαντική θέση κατέχουν επίσης τα σύμβολα του νερού και της θάλασσας. Το νερό συνδέεται με τη μετάβαση, τη μνήμη και την αβεβαιότητα, ενώ ο βυθός λειτουργεί όχι μόνο ως τόπος απώλειας αλλά και ως χώρος ανασύνθεσης. Στο ποίημα «Κερδίζουν τα μαύρα» (σ. 58), η σκακιστική μεταφορά οδηγεί σε μια παράδοξη νίκη: η έξοδος από τη σκακιέρα και η επιλογή «μαύρο παντού» δεν σημαίνουν ήττα, αλλά απελευθέρωση από προκαθορισμένες διαδρομές και δυνατότητα επανεκκίνησης.
Η ποιητική αυτή διαδρομή κορυφώνεται στο καταληκτικό ποίημα «Άμμος (ειδοποίηση: ποίημα προς το είδος)» (σ. 62). Η άμμος γίνεται σύμβολο της φθοράς αλλά και της δημιουργίας, ενώ το λογοπαίγνιο ανάμεσα στις λέξεις «ειδοποίηση» και «είδος» συμπυκνώνει τη βαθύτερη θέση της συλλογής: η ποίηση αποτελεί συγχρόνως προειδοποίηση για την ανθρώπινη μοίρα και δημιουργία μορφής που αντιστέκεται στη λήθη.
Η Αλληλογραφία Εσωτερικού είναι, τελικά, ένα βιβλίο για όσα εξακολουθούν να υπάρχουν όταν όλα μοιάζουν να χάνονται. Με λόγο πυκνό, υπαινικτικό και βαθιά λυρικό, η Μαρία Δαλαμήτρου μετατρέπει την προσωπική εμπειρία σε συλλογικό βίωμα. Οι επιστολές της δεν έχουν έναν συγκεκριμένο παραλήπτη· απευθύνονται σε κάθε αναγνώστη/-στρια που έχει βιώσει την απώλεια, την επιστροφή της μνήμης και την ανάγκη να διασώσει κάτι από τον χρόνο.
Όπως δηλώνει στους τελευταίους στίχους της συλλογής, «Χους ην και σε στί / χους θα ξεαιωνιάσω» (σ. 61), ο άνθρωπος παραμένει εύθραυστος και θνητός, όμως η ποιητική πράξη μπορεί να διασώσει το ίχνος της ύπαρξής του. Η Δαλαμήτρου ταχυδρομεί τις σκιές του εαυτού όχι για να τις αποχαιρετήσει, αλλά για να αποδείξει ότι ακόμη και στον βαθύτερο βυθό της ύπαρξης εξακολουθούν να επιβιώνουν η μνήμη, η γλώσσα και η ποίηση.
Η Πωλλέτα Β. Ψυχογυιοπούλου είναι φιλόλογος και βιβλιοθηκονόμος. Κατέχει μεταπτυχιακούς τίτλους α) στη Διοίκηση Σχολικών Μονάδων και β) στις Επιστήμες της Αγωγής με ειδίκευση στη Δημιουργική γραφή (κατεύθυνση εκπαίδευση). Διετέλεσε από το 2011 έως το 2018 Σχολική Σύμβουλος φιλολόγων Αχαΐας.
