14ο Πανθεσσαλικό Φεστιβάλ Ποίησης: Elisa Donzelli
14ο Πανθεσσαλικό Φεστιβάλ Ποίησης: Elisa Donzelli
Το πρόγραμμα «Μεταφράζοντας τη Θεσσαλία: Ποίηση, Τοπίο, Εικαστικός Διάλογος» είναι μια συνεργασία της ΑΜΚΕ Θράκα και της Αντιδημαρχίας Πολιτισμού του Δήμου Λαρισαίων που συνδέει δύο διεθνή έργα (Ulysses’ Shelter – Πανθεσσαλικό Φεστιβάλ Ποίησης) γύρω από έναν κοινό κεντρικό θεματικό άξονα. Συνδέει την ποίηση, τη μετάφραση, τις λογοτεχνικές και καλλιτεχνικές διαμονές (residencies), τις εικαστικές τέχνες και την εκδοτική δραστηριότητα.
Το «Μεταφράζοντας τη Θεσσαλία» είναι ο κοινός θεματικός άξονας του Ulysses’ Shelter και του Πανθεσσαλικού Φεστιβάλ Ποίησης το 2026: τόσο οι φιλοξενούμενοι δημιουργοί του Ulysses’ Shelter, όσο και οι συμμετέχοντες του Πανθεσσαλικού Φεστιβάλ Ποίησης που δεν αποτελούν μέρος του προγράμματος Ulysses’ Shelter, θα συμμετάσχουν στις δράσεις που σχετίζονται με το θέμα, σε έναν από κοινού εορτασμό του Θεσσαλικού τόπου, του πολιτισμού, της φύσης και της ιστορίας του.
Το Πανθεσσαλικο Φεστιβάλ Ποίησης είναι ένα πενθήμερο διεθνές Φεστιβάλ που πραγματοποιείται στη Λάρισα, τον Βόλο (Μακρινίτσα), τα Τρίκαλα, την Καρδίτσα (Φυλακτή) και την Αθήνα. Διοργανώνεται από την Αντιδημαρχία Πολιτισμού του Δήμου Λαρισαίων και την αστική μη κερδοσκοπική εταιρεία Θράκα, στο πλαίσιο έργου του ΕΣΠΑ της Περιφέρειας Θεσσαλίας με τη συγχρηματοδότηση της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Το 14ο Πανθεσσαλικό Φεστιβάλ Ποίησης θα πραγματοποιηθεί από 24 έως 28 Αυγούστου, με εκδηλώσεις σε διαφορετικές πόλεις της Θεσσαλίας, προφεστιβαλικές εκδηλώσεις σε Αθήνα και Μακρινίτσα στις 24 Αυγούστου, καθώς και μια μεταφεστιβαλική εκδήλωση στις 2 Σεπτεμβρίου στην Αθήνα.
Το πρόγραμμα του Φεστιβάλ περιλαμβάνει ποιητικές αναγνώσεις από περισσότερους από 70 Έλληνες και διεθνείς ποιητές, ζωντανές μουσικές εκδηλώσεις, παρουσιάσεις βιβλίων, εκδοτικό πρόγραμμα, την απονομή των Βραβείων Θράκα και των Βραβείων Μάκη Λαχανά, αλλά και την εικαστική έκθεση σε επιμέλεια της Αντιγόνης Καψάλη.
Το Ulysses’ Shelter είναι ένα διεθνές πρόγραμμα που αναπτύσσει ένα ευρωπαϊκό δίκτυο φιλοξενίας και λογοτεχνικών ανταλλαγών για νέους συγγραφείς πεζογραφίας και ποίησης, καθώς και για λογοτεχνικούς μεταφραστές. Το πρόγραμμα περιλαμβάνει φιλοξενίες ποιητών και καλλιτεχνών, εργαστήρια, περφόρμανς και μια εικαστική έκθεση.
Το «Μεταφράζοντας τη Θεσσαλία» υλοποιείται με τη συγχρηματοδότηση από το πρόγραμμα ΘΕΣΣΑΛΙΑ (ΕΣΠΑ 2021-27) της Περιφέρειας Θεσσαλίας με τη συγχρηματοδότηση της Ευρωπαϊκής Ένωσης, με την υποστήριξη και υπό την αιγίδα του Υπουργείου Πολιτισμού και του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας, καθώς και με την υποστήριξη της Αντιδημαρχίας Παιδείας του Δήμου Λαρισαίων, της Πρεσβείας της Ισπανίας στην Ελλάδα, του Εθνικού Συμβουλίου Τεχνών της Σιγκαπούρης και του Βραβείου της Εταιρείας Συγγραφέων του Ηνωμένου Βασιλείου (SoA). Υποστηρίζεται, επίσης, από τον Δήμο Τρικκαίων και τον Δήμο Λίμνης Πλαστήρα. Yλοποιείται σε συνεργασία με τον Κύκλο Ποιητών, το Literature Across Frontiers, το Διαχρονικό Μουσείο Λάρισας, την πινακοθήκη PArCo-By the River και το Zatopek book café. Τοπικοί χορηγοί είναι ο Ερμής και το βιβλιοπωλείο Καλτσάς, ενώ η επικοινωνιακή υποστήριξη παρέχεται από το Bookpress.gr.
Η Ιταλίδα ποιήτρια Elisa Donzelli θα συμμετάσχει φέτος στο πρόγραμμα «Μεταφράζοντας τη Θεσσαλία: Ποίηση, Τοπίο, Εικαστικός Διάλογος».
Εδώ σας παρουσιάζουμε μια επιλογή ποιημάτων της σε μετάφραση Σωτήρη Παστάκα.
***
(Από τη συλλογή «Αρχαιολογίες της επιθυμίας / Archeologie del desiderio» Εκδόσεις Il Bulino 2026)
Πήλιο. Το καταφύγιο των Θεών
δεν σε βλέπω Νεφέλη, είσαι πίσω
από αυτή την κουρτίνα με τις λευκές σκιές
χωρισμένη η δική σου από τη δική μου
κατοικία για το χρονικό διάστημα
μιας άδειας θα δω άλλους και όχι εσένα
που τραγουδάς και το γαλάζιο
που έχουν οι άνθρωποι
εδώ στα μάτια, από ποιος ξέρει ποια
βάρβαρες ή σλαβικές προσμίξεις
συντηρεί τη μάχη των Κενταύρων
φεύγω Αύγουστο επιστρέφω
στην Ιταλία και μετέωρο το πράσινο
του βουνού θα καταλήξω
να σε αναγνωρίσω σύννεφο
για όλα όσα δεν σου είπα
***
Το Σχολείο του Ομήρου
πανυπερτάτη είν άλί κεϊται πρòς ζόφον
Οδύσσεια, IX 25-26
προβάλλουν τα κυπαρίσσια, ξετυλίγονται οι ελιές, από τη θάλασσα ως τα βουνά
διαφορετικά από τα δικά μας, είναι διάσπαρτες σιλουέτες
μεταμόσχευση ιστών περισσότερο των νεκροζώντανων·
ανάμεσα σε όγκους ερειπίων πράσινοι άνθρωποι κατοικούν στο Σχολείο του Ομήρου,
και ξένοι εμείς χωριζόμαστε
με βήματα άγρια
μέσα στη βλάστηση.
είμαστε στο αρχιπέλαγος, Ιθάκη κι εγώ
καθώς σου διηγούμαι τι παιδί υπήρξα
«Ι-ό-νι-ο Καλαβρία. Καμίνια όπως Καμινία»
ο κόλπος όπου οι πατέρες επιστρέφουν, οι γιοι προσμένουν
ο Εύμαιος προστατεύει τους χοίρους
κι εμείς περνάμε την ώρα μας καθώς διαβάζεις τις ζεστές ώρες για τον Τηλέμαχο.
έτσι τον φαντάζεσαι, πιο ψηλό από τον πατέρα του, πιο πανούργο
από τη μάνα του, ζητάς μες στις πέτρες να κάνεις σαν εκείνη:
«Η Πηνελόπη κατεβαίνει τις σκάλες, η Πηνελόπη τις ανεβαίνει ξανά» –
όμως δεν είμαι εγώ η Πηνελόπη
εσύ δεν είσαι μες στον μύθο
και είκοσι πέντε χρόνια μετά το νησί,
με τις ταμπέλες των σπιτιών προς πώληση, τους Άγγλους που έφυγαν τρέχοντας
λόγω της πανδημίας, η Ανωγή στην Ανατολή
η Εξωγή στη Δύση, σφίγγει
τις δυο πλαγιές.
μόνο μετά την επίσκεψη θυμήθηκα τη νυφική παστάδα,
στην άδεια πόρτα μια φωτογραφία που τραβάς και προωθείς στην Ιταλία
δεν ανήκει σε κανέναν:
οι πατέρες δεν επιστρέφουν
οι γιοι δεν προσμένουν
ο Εύμαιος σφάζει τα ζωντανά.
μπήκες στο νησί, βόρειος εσύ
βάρβαρος του παρόντος, μέσα στα ονόματα μπήκες</span
Έρωτά μου εσύ, μοναδικέ μου χρόνε
***
Η ζωή των οργάνων
πάντα σε σένα γυρνώ μετά το ταξίδι και στη διαδρομή
σκέφτομαι τι να είναι ένα τοπίο στη μνήμη,
αν ο τόπος μου έχει σώμα ή αν μόνο οι πόλεις
που έζησα είναι όργανα
το Τορίνο συκώτι
η Ρώμη πνεύμονας
κι αν τα κύτταρα που διαχωρίζονται έχουν καρδιά
μια κρυφή ζωή, αν ζουν
ακόμα κι αν το σύνολο πεθαίνει,
ο χώρος των μορφών που καταλαμβάνω στην πραγματικότητα
αυτό το βράδυ που με ξαναβλέπεις όπως άλλα
βυθισμένη και ημίγυμνη
«φάε ζεστό φαΐ, ντύσου» – λες,
σε αυτό χρησιμεύουν τα σπίτια
***
Πανκ για τη Γάζα
τίποτα πιο ακλόνητο από το να βρίσκεσαι στη σύγκρουση έτσι από πάντα επιμένω στις μέρες κι είναι η πλευρά που λιγότερο μού αρέσει σε μένα ψάχνοντας αφορμές για καυγά οργώνουμε την άσφαλτο στον αυτοκινητόδρομο της Ευρώπης
εκεί όπου το βουνό ανοίγεται σε ένα κράτος ουδέτερο, δίχως τη θάλασσά μας
εδώ και μέρες, πού και πού, μου διαβάζεις για το τραγούδι της διάρκειας
die Dauer drängt zum Gedicht.
πλέον είναι ξεκάθαρο πως ανεβαίνοντας μαζί τη στεριά συχνά μας πιάνει πυρετός
κι ενώ μετρώ τη φύση του εγωισμού μας, κάποιος μέσω mail μού ζητά να γράψω για τη Λωρίδα:
κοίτα που κι εγώ μεσολάβησα ανάμεσα σε δύο δίκια κι αν ξέροντάς με αυτό μπορεί να
φέρνει χαμόγελο, θα με έπαιρνες στα σοβαρά μέσα σε εκείνη την κασέτα VHS που κατέληξε ποιος ξέρει σε ποιο σπίτι ποιος ξέρει πού, αγόρια και κορίτσια που βγήκαν από τις ντουλάπες κι ήρθαν στο Derbyshire ένα καλοκαίρι του Ενενήντα Επτά, πεπεισμένη η μάνα μου πως ήταν καλή
ανατροφή να μαθαίνεις γλώσσες, να γίνεσαι γέφυρα ανάμεσα σε κίτρινα μάτια
κίτρινη παλαιστίνη
ισραήλ κίτρινο
«Shalom Alechem» Μαμά, δεν ξέρεις να το προφέρεις τόσο λαρυγγικά όσο το «As-salamu
alaykum».
Εγώ ναι, ξέρω να το κάνω.
έτσι δίχως ήχους ενδιάμεσους σε τρεις δεκαετίες άλλαξα τα πάντα πάνω μου
εκτός από τον τρόπο να καυγαδίζω και μερικές φορές κυρίως όταν ξαπλώνω το βράδυ
πάει τουλάχιστον ένας χρόνος που σφυρίζουν τα αυτιά μου:
ίσως επειδή αυτή τη φορά το παράκανα μαζί σου
ούτε νομίζω πως θα μπορέσω να σε συγχωρήσω που αντέδρασες με περισσότερη ορμή
ή σφυρίζουν τα τύμπανα επειδή κάποιος μιλάει καλά μιλάει καλά μιλάει κακά
για όλους, για μένα
κι όταν ο ήχος είναι βουβός ο ήχος είναι και γεμάτος
πρέπει όμως σώνει και καλά να πούμε με ποια πλευρά είμαστε,
δεν μπορούμε να πούμε με ποια πλευρά είμαστε
και μπορώ να κοιμηθώ μόνο
αν έχουν ακόμα ζωή όλοι εκείνοι που αγαπάμε
αν μόλις σβήσει το φως γυρίσω πλάτη
μαζεύοντας από την καμπύλη των δαχτύλων σου
δέσμες τρυφερότητας
***
Λανθαρότε, δεύτερη στροφή. Εις μνήμην
δεν είναι εδώ οι ήχοι μου
οι χαμένες μου μουσικές
οι πρώτες μου λέξεις βρεγμένες από τον αφρό
κι όμως εσύ Λανθαρότε με αφήνεις να εννοήσω
αυτό το λίγο που με χωρίζει από τριακόσια χρόνια ζωής
μη ζωής, τότε που η λάβα σε κάλυψε σαν καμβάς
και οι άγγελοι πέρασαν βιαστικοί πάνω από τα χρόνια σου για να ανακαλύψουν
το σώμα της Ρακέλ Γουέλς μέσα στις αμμουδιές του 1966.
Εδώ όπου η γη δεν αφήνει χώρο για τίποτα,
για κάθε εποχή που δεν μου ανήκει,
περνάει γρήγορα μια ανάσα ανέμου
για να διατηρήσει η στάχτη το κλήμα, να προστατέψει την αλόη
τη γαλήνη των νεκρών που δεν είναι από εδώ
κι είναι σαν τους άλλους μες στο λατομείο, στον κόκκο του ολιβίνη
κάτω από τη γη, όπου αρκεί μια στάλα νερό για να βρεις
κι εσύ,
τη πιο μικρή μορφή ζωής.
(Σημειώσεις της ποιήτριας: Οι τρεις πρώτοι στίχοι του ποιήματος «Λανθαρότε, δεύτερη στροφή. Εις μνήμην» αναποδογυρίζουν ένα απόσπασμα από το ποίημα «Lanzarote, primera estrofa» που ο Ραφαέλ Αλμπέρτι αφιέρωσε στον Θέσαρ Μανρίκε το 1979: «Εδώ είναι οι ψίθυροί μου, / οι μουσικές που άφησα, / οι πρώτες μου λέξεις λικνισμένες από τον αφρό». Στο Λανθαρότε γυρίστηκε το 1966 η ταινία «Ένα εκατομμύριο χρόνια π.Χ.» (Un milione di anni fa / One Million Years B.C.), σε σκηνοθεσία του Ντον Τσάφεϊ και με πρωταγωνίστρια τη Ρακέλ Γουέλς, η οποία φορούσε ένα γούνινο μπικίνι στην παραλία Ελ Γκόλφο.)
Η Ελίζα Ντοντσέλι (γεννήθηκε στο Τορίνο το 1979) είναι αναπληρώτρια καθηγήτρια στη Scuola Normale Superiore της Πίζας, όπου διδάσκει Σύγχρονη Ιταλική Λογοτεχνία.
Στα βραβευμένα βιβλία της περιλαμβάνονται τα: Come lenta cometa. Traduzione e amicizia poetica nel carteggio tra Sereni e Char (Aragno 2009), Giorgio Caproni e gli altri. Temi, percorsi e incontri nella poesia europea del Novecento (Marsilio 2016), René Char Poesie (Einaudi 2018), Attilio Bertolucci-Roberto Tassi, Tra due città. Lettere 1951-1995 (Il Mulino 2019)· Pasolini: figure, luoghi, dialoghi (Marsilio 2024)· Inventare la memoria. Giovinezza e antifascismo: Lalla Romano, Mario Soldati, Carlo Levi (Marsilio 2026). Ως ποιήτρια, έχει γράψει τις ποιητικές συλλογές Archeologie del desiderio (Il Bulino 2026, μαζί με τον Christian Sinicco), uomini blu (Stampa 2009 editore 2023) και album (Edizioni Nottetempo 2021).
Έχει δημοσιεύσει και άλλα ποιήματα σε εθνικά και διεθνή περιοδικά. Η ποίησή της έχει μεταφραστεί στα αγγλικά, ισπανικά, ελληνικά, πολωνικά, ρουμανικά και πορτογαλικά· ειδικότερα, η συλλογή της album έχει εκδοθεί ολόκληρη στη Βραζιλία.
Είναι Πρόεδρος και ιδρύτρια του ιστοτόπου poetipost68.it, του «Εθνικού Βραβείου Ποίησης της Νότιας Ιταλίας» και μέλος της κριτικής επιτροπής του Βραβείου «Ludovico Corrao» του Ιδρύματος Orestiadi της Gibellina για τη νεανική ποίηση. Είναι, επίσης, διευθύντρια της σειράς σύγχρονης ποίησης των εκδόσεων Donzelli Editore (Ρώμη).
