ΠΕΝΤΕ ΣΟΥΗΔΕΣ ΠΟΙΗΤΡΙΕΣ: Μερίμα Ντιζντάρεβιτς, Τζούντιθ Κίρος, Ιμάμ Μοχάμεντ, Μπούρτσου Σαχίν, Λέιλα Ινάννα Σουλτάν

Στα πλαίσια του προγράμματος Η Ατένα Φαρροκχζάντ και ο Αντώνης Μπογαδάκης στην Ελλάδα που οργανώθηκε από την ΑΜΚΕ Θράκα με την υποστήριξη του Σουηδικού Συμβουλίου Τεχνών, πραγματοποιήθηκε στη Λογοτεχνική Γωνιά της Λάρισας ένα εργαστήριο μετάφρασης ποιημάτων σύγχρονων Σουηδών ποιητών. Τα ποιήματα, τα οποία επέλεξε η Σουηδή ποιήτρια και μεταφράστρια Ατένα Φαρροκχζάντ, μεταφράστηκαν από τα μέλη του Εργαστηρίου Ποίησης της Αντιδημαρχίας Πολιτισμού του Δήμου Λαρισαίων που διευθύνει ο ποιητής και εκδότης Θάνος Γώγος. Στις 11 Μαϊου τα μέλη του Εργαστηρίου Ποίησης Στέλλα Χρ. Κόκκαλη, Eλίνα Δραχμάνη και Αντωνία Τσαρούχα, καθώς και o Παναγιώτης Νικολιάς, διάβασαν αποσπάσματα από τα ποιήματα των Μερίμα Ντιζντάρεβιτς, Τζούντιθ Κίρος, Ιμάμ Μοχάμεντ, Μπούρτσου Σαχίν και Λέιλα Ινάννα Σουλτάν. Η παρουσίαση και η ανάγνωσή των μεταφρασμένων ποιημάτων έγινε υπό την επιμέλεια του ποιητή και μεταφραστή Αντώνη Μπογαδάκη. Ακολούθησε συζήτηση ανάμεσα στα μέλη του Εργαστηρίου, την Ατένα Φαρροκχζάντ και τον Αντώνη Μπογαδάκη την οποία συντόνισε ο υπεύθυνος του Εργαστηρίου, ποιητής και εκδότης Θάνος Γώγος με τη συμμετοχή της Μάρια Ντεγιάνοβιτς.

 

Merima Dizdarević

Η επιλογή των ποιημάτων από το βιβλίο långt från ögat långt från hjärtat  (Albert Bonniers förlag, 2022) έγινε από την Athena Farrokhzad. Για το εργαστήριο χρησιμοποιήθηκε η αγγλική μετάφραση των ποιημάτων far from the eye far from the heart από την Jennifer Hayashida. Η μετάφραση από τα αγγλικά στα ελληνικά έγινε από την Στέλλα Χρ. Κόκκαλη (πέρα από το βλέμμα πέρα από την καρδιά, 2026). Την επιμέλεια της μετάφρασης από τα σουηδικά έκανε ο Αντώνης Μπογαδάκης.

 

***

ναι, τα θέλω όλα!

θέλω τα βουνά

θέλω τη θάλασσα

θέλω τα βουνά μέσα στη θάλασσα

δεν χρειάζεται να σκαρφαλώσω

θέλω ν’ ατενίσω από ένα ύψος 1,7 μέτρων πάνω απ’ τη θάλασσα

να ατενίσω όλο ευθεία

να ατενίσω εκεί ψηλά τα βουνά από τη μεριά της θάλασσας

βρίσκομαι μέσα στη θάλασσα

είμαι η θάλασσα

να κοιτάξω κατάματα τον ήλιο

ο ήλιος είναι χρυσάφι

ο ήλιος δεν μπορεί να σβηστεί όπως

οι σουηδικοί μας ήλιοι

που τσουρουφλίζουν τα κεφάλια μας ώρα έντεκα στο υπαίθριο στέκι μεσοβδόμαδα

είσαι ο ήλιος!

πες το τώρα μετά από μένα: είμαι ο ήλιος!

είμαι η ήλιος!

είμαι ο ήλιος!

έτσι ακριβώς

 

***

αυτή                       είναι                      η                       κληρονομιά                        μας

αυτήν εννοούν οι θειές μας στα παράλια της Αδριατικής

τα παράλια της Αδριατικής

η Αδριατική θάλασσα

η μόνη θάλασσα άξια του ονόματός της

ακόμη κι αν εκεί δεν είναι το μέρος που εκβάλλει ο ποταμός Δρίνος

σίγουρα υπάρχουν κι άλλοι ματοβαμμένοι ποταμοί

και τούτο το καλοκαιρίσιο πλεούμενο έτσι όπως τουλάχιστον το σκαρί του ξεπροβάλλει από τη θάλασσα

Στο τέλος θα ξοκείλει στην ακτή αναμένοντας το νεκρό του βάρος

θεώρησε την εκτόπιση τα σώματα που στριμώχνονται 

κάποια γελούν           στριγγλίζουν

άλλα επιπλέουν αθόρυβα εκεί που σκάει το κύμα όμως

μέχρι τότε θα περάσουν μήνες

κι έτσι

προλαβαίνουμε 

να ξεχάσουμε

***

η υπηρεσία καθαριότητας της πόλης τουλάχιστον περιμάζεψε

έναν διαλυμένο άνδρα μετά τον πόλεμο

δεν είναι βέβαια λόγος αυτός για να καυχιέται κανείς

δηλαδή το να περισυλλέγονται  τα συντρίμμια των άλλων

μπορεί όμως να είναι και προτιμότερο από τα στρατόπεδα συγκέντρωσης όπου θα σ’ έστελνε ο γείτονάς σου

κι όλο αυτό μάλλον είναι μια παρεξήγηση, αυτό πρέπει να είναι

και τ’ ακούει κανείς πολύ συχνά στις μέρες μας

ένα είδος μπερδεμένης κατάστασης για ολόκληρο τον πληθυσμό

ένα παραλήρημα

αυτός τώρα έχει παθιαστεί με τη μελισσοκομία και τη ζύμωση των σταφυλιών όμως

πρόκειται απλώς για έναν τοπικό πατριωτισμό

ένας θείος που χαροπαλεύει

το ίδιο και μια γιαγιά

δεν ξέρω τι στο καλό συμβαίνει με τους προπάτορες αλλά

ένας θείος χαροπαλεύει

κι εμείς καθόμαστε και πίνουμε κρασί όπως εκείνος

κι εμείς καθόμαστε και καπνίζουμε και πίνουμε όπως εκείνος

και τριγυρνάμε πέρα δώθε και πίνουμε και καπνίζουμε

κι ακούμε μουσική

πίνουμε καπνίζουμε κι ακούμε μουσική

και χορεύουμε

κάποιες φορές αλλά

ένας θείος χαροπαλεύει και

δεν το πολυσκεφτόμαστε και τόσο μέχρις ότου έρθει το καλοκαίρι και τότε κάποιος θα τύχει να πέσει πάνω του ή και όχι

κάποιος ίσως τον μνημονεύσει κι

εμείς βέβαια λυπούμαστε επειδή αυτός χαροπαλεύει αλλά

συνεχίζουμε με τα δικά μας

και τι στα κομμάτια άλλο να κάνουμε αφού ακόμα κι εμείς κάποια στιγμή θα

πεθάνουμε και κάποιος θα πίνει

και κάποιος θα καθίσει να πιει και να καπνίσει

και κάποιος θα πίνει και θα καπνίζει και θα ακούει μουσική και θα χορεύει κιόλας μερικές φορές 

κι εμείς θα πεθάνουμε όμως

εκείνος θα πεθάνει πρώτος

 

 ***

Μερικούς δεν τους χωρά ο τόπος         βαριούνται       όλο και κάτι πρέπει να κάνουν

κι άλλοι ξαπλωμένοι ο ένας πάνω στον άλλον         επιπλέουν στη θάλασσα        διαβάζουν

βουτάνε         στριφογυρίζουν τα κορμιά τους καυτά και νωθρά        πνίγονται

και βυθίζονται ξανά και ξανά σχηματίζοντας φυσαλίδες ανάμεσα στο δέρμα και τη θάλασσα

κι η θάλασσα εξατμίζεται από την κάψα τους δέρματος

αχ      ωχ       έτσι ακριβώς

κι ύστερα ξεκίνα πάλι από την αρχή στον βράχο πάνω                    αλλά όχι

προλαβαίνουμε μια φορά ακόμα       ναι ναι μα και βέβαια     άλλη μια φορά  αυτό χρειαζόμαστε

φυσαλίδες διαστέλλονται και συστέλλονται αχαλίνωτα από κάτω

από τον κατακόκκινο ασυννέφιαστο ουρανό των ματιών ακριβώς

λίγο πριν κάποιος αποκοιμηθεί

και τότε λέει κάποιος άλλος

φαντάσου πως είναι καλοκαιράκι και βρίσκεσαι σε μια παραλία

έτσι την φαντάζονται κιόλας την άμμο αλλά

τι να την κάνεις την άμμο

άμμος χωμένη μέσα σε σχισμές και κατά μήκος σε όλα παντού

παντού στρώσεις πάνω σε στρώσεις πάνω σε στρώσεις πάνω σε στρώσεις

οριζόντια επίπεδα

πιεσοθεραπεία        ρεφλεξολογία        πόνος εξ αντανακλάσεως

 

***

υπάρχουν κάποιες ιδιαίτερες περιστάσεις

όταν φυσά ο καυτός σιρόκκος

τούτο το τρέμουλο διαπερνά το αιματοεγκεφαλικό φράγμα

και το ξέρεις καλά πως δεν είναι λάθος κανενός

γιατί τότε όλοι βγαίνουν εκτός εαυτού

ξενοπηδάνε δεξιά κι αριστερά

και σκοτώνουν

 

 

                                  εδώ πάνω ο αγέρας διαλύει ομπρέλες και τρυπά παγωμένα δάχτυλα

                                                                                         εδώ πάνω ο αγέρας κόβει κεφάλια

                                            αλλά αν θες μπορείς να κάνεις τον περίπατό σου κάπου αλλού

 

 

                                 εδώ οι αισθήσεις στομώνουν

                                 τ’ αφτιά στη μουσική

                                 τα μάτια πάνω σε θαμπό γυαλί

                                 η επιφάνεια κάτω από το σώμα καλυμμένη από στρώσεις

                                 υλικών

                                 αλλά αν θες μπορείς να νιώσεις τα συναισθήματά σου κάπου άλλου

 

***

 

μάζεψε τα πιο απαραίτητα

λεβάντα φλασκόμηλο θυμάρι δενδρολίβανο

immortelle immortelle το αιωνόβιο κάρυ

τ’ ακριβότερο λάδι στον κόσμο παράγεται στα Βαλκάνια

τ’ αγριο ζατάαρ που μαζεύω στο νησάκι του Βις φυτρώνει ανάμεσα στις αγάβες που

τα φυντάνια τους συνεχίζουν να ζουν τα παραθύρια μας

δεκαπέντε λίτρα ελαιόλαδου παραλαμβάνουμε από την Αζ-Ζαβίγια μέσω Γερμανίας

εδώ πάνω μαζεύω καλεντούλες με την μητέρα

εδώ πάνω μουλιάζω τ’ άνθη και τα φύλλα τους

και τα τοποθετώ στο παραθύρι

                                                 Λέω

έλα ήλιε τώρα om tat sat

μην με απογοητεύσεις

abbracciami forte

σκοπεύω να φτιάξω το πιο τέλειο μεσογειακό ελαιόλαδο για να μαυρίσει το δέρμα μου

από λιμάνι σε λιμάνι

από βότανο σε βότανο

από νησί σε νησί

ćao

 

Η Μερίμα Ντιζντάρεβιτς, γεννημένη στη Γιουγκοσλαβία (Βοσνία Ερζεγοβίνη) το 1983, είναι συγγραφέας και καλλιτέχνης που ζει κι εργάζεται στο Μάλμε της Σουηδίας. Το έργο της που περιλαμβάνει ποίηση, κριτική, μετάφραση και περφόρμανς είναι διεπιστημονικό και διαγλωσσικό. Έλαβε το Μεταπτυχιακό τίτλο Καλών Τεχνών από το Πανεπιστήμιο του Γκέτεμποργκ στο οποίο τώρα είναι επισκέπτρια λέκτορας. Τα ποιήματα που επιλέχτηκαν για το σεμινάριο είναι από την πρώτη της ποιητική συλλογή με τον τίτλο långt från ögat långt från hjärtat (μακριά από το μάτι μακριά από την καρδιά) που εκδόθηκε το 2022 από τον εκδοτικό οίκο Albert Bonniers. Τα ποιήματα αποτελούν ένα αφθονικό, υβριδικό κείμενο που πηγαινοέρχεται ανάμεσα στην Ερζεγοβίνη και τη Σουηδία, ανάμεσα στο Μάλμε και την Αδριατική Θάλασσα. Απεικονίζει την κατάσταση του να είναι κανείς παντού και πουθενά ταυτόχρονα, στο εδώ και στο εκεί, στο τότε και στο τώρα. 

 

Judith Kiros

Την επιλογή των ποιημάτων έκανε η Athena Farrokhzad από την ποιητική συλλογή Ο (Albert Bonniers förlag, 2022). Τα ποιήματα μεταφράστηκαν από τα Σουηδικά από τον Αντώνη Μπογαδάκη.

 

Βροχή

 

Στρώσε στο τραπέζι μαχαίρι         γαβάθα        βάζο

παλιόκαιρος σήμερα           είμαστε στην ύπαιθρο

τις προάλλες τον είδα στο γυαλί

δικά μου ίχνη στο πρόσωπο του και τ’ αντίθετο

δεν αναγνώρισε ο ένας τον άλλο

 

εδώ             βρόχινο μαχαίρι 

εδώ             βρόχινη γαβάθα

εδώ            βρόχινο βάζο

 

Η βροχή δεν είναι θέμα δύναμης

ανοίγει το στόμα και τα μάτια 

ξεχειλίζει        βρόχινο μάτι

που δεν με αναγνωρίζεις

 

Βροχή ΙΙ

 

που αναπαύεται στο υδάτινο πλέγμα των βάτων

κατακάθια απολιθωμένου χρόνου 

ρέουν ανάμεσα σ’ αστραγάλους και μηρούς

βροχή που πέφτει τον χειμώνα 

Ιούλιο μήνα                 πράσινο και σταχτί

 

άκου την σαν τύμπανο πάνω στη στέγη

νιώσε το τύμπανο στη γλώσσα σου

 

κι αυτοί αγάπησαν την σιωπή μου

       σιωπή μιας γυναίκας

κι εγώ αγάπησα την σιωπή μου

   σιωπή ενός μαύρου άντρα

που είναι συγχρόνως και η σιωπή του νερού

που φωνάζει              Φωτιά

 

33

 

Δεν είναι δύσκολο να με βρει κανείς, μέσα από παρακάμψεις, από μια αναγκαία ερώτηση

γιατί είσαι ζωντανός εσύ όταν τόσοι άλλοι δεν είναι

σ’ αυτήν την ολωσδιόλου απτή πολιτεία

με τα πόδια που μόλις π’ αγγίζουν το χώμα στα νεκροταφεία

μια ερώτηση της οποίας την απάντηση έχω προσπαθήσει αραιά και που να επηρεάσω

μαρμάρινοι θάμνοι κατά μήκος σ’ ένα μαρμάρινο μονοπάτι

τους προσπερνώ πλέοντας σα μια επιπόλαιη σκέψη

πέτρινη μάνα, άραγε σε γεμίζω μ’ απογοήτευση

γλυκιά μου μάνα, άραγε σε κάνω ν’ ανησυχείς

τα δάχτυλα της σε υπερένταση, φτερωμένα

ρίχνει το κεφάλι της προς τα πίσω κι αποκαλύπτει την καρωτίδα της

όπως το νυχτοπούλι που ηχεί απαλά κάτω στις ραχούλες

όπως το χαλασμένο κρέας που έχει αρχίσει να μου λείπει

 

52

 

θέλεις να δώσεις και τη ζωή σου, αλλά κανείς δεν θα την λάβει

κι έτσι την παίρνεις εσύ με τα ίδια τ’ αναποφάσιστα χέρια σου

με τα ίδια τα παλαβά, διστακτικά κι αναποφάσιστα χέρια σου

καθώς με πολλούς και διάφορους τρόπους αυτή ήταν μια μεγάλη εβδομάδα

οι  σημύδες σέρνουν τα φουστάνια τους μέσα στην σκόνη 

τα στριφώμματά τους ανασηκώνονται κι αυτές είναι το ίδιο ντροπαλές

το αμέσως πιο φυσικό πράγμα είναι σαφώς το να ζεις 

η καρδιά μου βουτηγμένη για χρόνια στο καυτό νερό 

της επέτρεψα να επισκιάσει το νερό 

να μετατρέψει τη ζάχαρη σε φαρμάκι 

 

Η Judith Kiros (Τζούντιθ Κίρος) είναι ποιήτρια, μεταφράστρια και φιλόλογος. Γεννήθηκε το 1989 και ζει στην Στοκχόλμη. Κατέχει μεταπτυχιακό τίτλο στις Καλές Τέχνες από την Σχολή Καλών Τεχνών του Βάλαντ. Το 2026 εξέδωσε τη διατριβή της Φάντασμα του Μαύρου Ατλαντικού: Φαντασματολογία και Χρονικότητα της Δικαιοσύνης στη Μαύρη Βρετανική Ποίηση. Τα ποιήματα που επιλέχτηκαν για το σεμινάριο είναι από την πρώτη της ποιητική συλλογή Ο που εκδόθηκε το 2019 από τον εκδοτικό οίκο Albert Bonniers. Τα ποιήματα διευρύνουν τα όρια ανάμεσα στα είδη, τα γένη και τα φύλα σε μια εναλλακτική παραγωγή του Οθέλλου του Σαίξπηρ κατα την οποία παρακάμπτεται ο θάνατος του μαύρου προς χάριν μιας πληθώρας μελλοντικών δυνατοτήτων. Ο Οθέλλος προκαλείται να σκοτώσει τη λευκή γυναίκα του κι έτσι γίνεται αυτό που είναι ήδη: ένα τέρας, ένας μαύρος άντρας. Η αγγλική μετάφραση έχει γίνει από την Κίρα Γιούσεφσον κι εκδόθηκε το 2024 από τον εκδοτικό οίκο World Poetry Books. Το δεύτερο βιβλίο της με τίτλο Το κόκκινο είναι το απεριόριστο (Albert Bonniers förlag, 2023) έχει ως κεντρικό θέμα τον αναχωρητή του Μεσαίωνα Τζούλιαν του Νοργουϊτς.

 

Iman Mohammed

Η επιλογή των ποιημάτων από το βιβλίο Bakom trädet ryggar (Norstedts förlag, 2018) έγινε από την Athena Farrokhzad. Μετέφρασε από τα αγγλικά στα ελληνικά (Πίσω από τις ράχες των δέντρων, 2026) ο Παναγιώτης Νικολιάς. Την επιμέλεια της μετάφρασης από το πρωτότυπο έκανε ο Αντώνης Μπογαδάκης

 

I.

 

Οι ιστοί εγκεφάλου που άθελα τους στολίζουν την πρασινάδα: ορτανσία, λικιδάμβαρη, ιβίσκος, ντάλια.

 

Νεογιλά δόντια της ηγεμονίας.

 

II.

 

Σαπφείροι μαυρογάλαζοι ενός παιδιού αιωρούνται έξω από το πρόσωπο του ενήλικα,

κι από κάτω φλέβες. Δάχτυλα προσπερνούν μπισκότα, υγρά μαντηλάκια, τανκς μάρκας M1 Abrams, γάλα. Σταθερά κρατιέται ένα παιδί από το δεξί χέρι, ενώ το αριστερό ανοίγει την πόρτα ενός σπιτιού. Μετά από σαράντα μέρες το μικρό έπαψε να ουρλιάζει. Χέρι-χέρι με τη λήξη της αεροπορικής επίθεσης.

 

III.

 

Να κρατώ τα μαλλιά σου να τα μαζεύω από το πάτωμα να τα βλέπω να μακραίνουν,·

εσύ που μ’ αφήνεις να κρατώ τα μαλλιά σου να τα μαζεύω από το πάτωμα να τα βλέπω να μακραίνουν, μου το είπε τις προάλλες,  ένιωθε πως τα μαλλιά της δεν σταματούσαν ποτέ να μακραίνουν κι αυτό μας έκανε ευτυχισμένες, μπορούσαμε να πλησιάσουμε η μία την άλλη

μέσα από τα διαφορετικά κουρέματα, τα μαλλιά έπεφταν στα δάχτυλα των ποδιών της,

ο ήχος του ψαλιδιού που έκοβε με μια σύντομη μα γεμάτη ένταση δύναμη, τα μαλλιά σου είναι τόσο πυκνά πώς μπορεί να είναι τόσο πυκνά, όταν ήσουν μικρή σου έκοβα πάντα τα μαλλιά κοντά, μου άρεσε πώς το κοντό κούρεμα πλαισίωνε τα ζυγωματικά σου, όταν σου έλουζα τα μαλλιά τα μάζευα σ’ έναν κόμπο και τα κρατούσα σφιχτά μέχρι να σε πονέσουν παρόλα αυτά εσύ έλεγες ότι σου άρεζε, η μάνα μου μου έμαθε αυτήν την κίνηση των χεριών, εκείνη μου έλεγε ότι το αίμα θα κυλούσε πιο γρήγορα και θα έκανε τα μαλλιά να γίνουν πιο δυνατά.

 

IV.

 

Όλα μένουν μέσα στη νύχτα ένα πρόσωπο που μένει ίδιο τη μέρα υπομένει πλήθος μεταμορφώσεων στο σκοτάδι, πρόκειται για περάσματα διαφορετικά, κάποια στιγμή το πρόσωπο και το ποτάμι σμίγουν κοντά στον κάτω κόσμο,το  κελάρυσμα και τα τριζόνια, τα φαγητά συγκεκριμένα, ένα χέρι που διδάσκει πώς να φτιάχνεις κόμπε, βάζεις το ρύζι στην χούφτα σου να πάρει το σχήμα της, κι εκεί μέσα τοποθετείς το ψιλοκομμένο κρέας, μικρά γυαλιστερά πόδια που κρέμονται και περιμένουν το σχολικό για να πάνε στο σχολείο,

αράχνες που σκαρφαλώνουν πάνω στο κεφάλι σου, το σώμα που πέφτει μέσα από ένα κτίριο και προκαλεί έναν οξύ πόνο στο στομάχι και τα φρύδια ανασηκώνονται και χαμηλώνουν εναλλάξ, η κρύα άμμος μετά το καλοκαίρι, οι κόρες κάτω από λεπτά βλέφαρα κινούνται σαν δαιμονισμένες, μεσοποταμιακά γλυπτά επιπλέουν στο νερό, σηκώνονται ξαφνικά κι αρχίζουν να βαδίζουν προς τη στεριά, τα χείλη χαμογελούν κατά στιγμές στον βαθύ ύπνο, το σώμα είναι χαλαρό μα το πρόσωπο κατέχει χιλιάδες νεύρα που θέλουν να μιλήσουν στο όλον.

 

V.

 

Είναι μια στάση στην καρέκλα ή στον καναπέ που κάνει τα νεύρα που τρεμοπαίζουν

να πέφτουν σαν διάφανα σεντόνια πάνω στον εγκέφαλο, και τινάζεσαι πίσω,

έτσι που το μικρό μασουλά μάνγκο τουρσί με αυγό και ντομάτες έξω από το σπίτι.

Φαγητό στο στόμα. Ένα φωτοστέφανο απλώνεται στη γύρω περιοχή.

 

Η Iman Mohammed (Ιμάν Μοχάμεντ) γεννήθηκε το 1987 και είναι ποιήτρια και μεταφράστρια. Ζει κι εργάζεται στο Μάλμε. Έχει εκδώσει μικρά ποιητικά φυλλάδια όπως το Fermata (Chateuax, 2017), το Verbatim (Chateaux, 2025) και το Auerola (Anti, 2019) κι έχει μεταφράσει τη λιβανέζα ποιήτρια Ετέλ Αντνάν στα σουηδικά. Τα ποιήματα που επιλέχθηκαν για το σεμινάριο είναι από την συλλογή της Πίσω από τo δέντρo κάνει πίσω που εκδόθηκε το 2018  από τον εκδοτικό οίκο Norstedts. Η συλλογή διερευνά την ποιητική της ανάμνησης μέσα από αισθήσεις που πλανώνται ακριβώς λίγο κάτω και λίγο πάνω από το δέρμα. Τα ποιήματα ανασκάπτουν τον πόλεμο και τον ξεριζωμό μέσα από ένα σύνολο ζωντανών μνημών που έχουν χαραχθεί από μια βαθιά ευχαρίστηση αλλά και βιαιότητα. Διερευνούν επίσης το αρχέγονο και το θεσμικό, την καθημερινότητα και την γεωπολιτική. Η αγγλική μετάφραση έγινε από την Γένιφερ Χαγιασίντα κι εκδόθηκε to 2022 με τον τίτλο Behind the Tree Backs από τις εκδόσεις Ugly Duckling Press. Η Μοχάμεντ έχει επίσης γράψει τα βιβλία Υπέρυθρες Μνήμες (Norstedts, 2022) και Αθάνατος (Norstedts, 2026).

 

Burcu Sahin

Επιλεγμένα ποιήματα από την ποιητική συλλογή Broderier (Albert Bonniers förlag, 2018)

Η μετάφραση στα αγγλικά έγινε από την Jennifer Hayashida (Embroideries, Litmus Press, 2024). Η μετάφραση από τα αγγλικά στα ελληνικά έγινε από την Eλίνα Δραχμάνη (2026). Την επιμέλεια της μετάφρασης με βάση το πρωτότυπο έκανε ο Αντώνης Μπογαδάκης.

 

Νυχτερινή βάρδια

 

Οι μνήμες της νύχτας που ξαγρυπνούσατε

με βελόνα και κλωστή

σε ποια όνειρα μένουν ζωντανές

 

Μας δώσατε τη σιωπή

τυλιγμένη σε ένα λευκό όνειρο

ραμμένο με μεταξένια κλώστη

 

Μας δώσατε τις λέξεις

που πήραν από το στόμα σας

μέσα στη θορυβώδη νύχτα της πόλης

 

Μας δώσατε τη χαρά

που πήραν απ’ τα χέρια σας

εκείνες τις νύχτες

τότε που ράβατε και μπαλώνατε  τη λύπη σας

 

Και τα δαντελένια τελειώματα κανείς 

δεν τα ΄ραβε καλύτερα απ’ τις γιαγιάδες μας 

που παιδούλες ακόμη

μάθαιναν το βελονάκι

 

Κατάφορτα είναι τα χέρια μας με ασχολίες μα σας παρακαλούν

να πάρετε στους ώμους σας το σπιτικό

έτσι όπως η μία κουβαλούσατε την άλλη           ασήκωτες

από το βάρος της λαχτάρας

 

Τα ποιήματα που ποτέ σας δεν γράψατε μπήκαν στο αρχείο

                                                                                              η λάμψη που εκπέμπουν μας τυφλώνει

με την εγγύτητα μιας λευκότητας,

ενός φωτός που παραμένει απροσπέλαστο

 

 

Εδώ καμία μητέρα πια δεν κλαίει

 

ονειρεύτηκες πως είχαμε το νόμο με το μέρος μας

πως ύμνους τραγουδούσαν στο όνομά μας

 

τάφοι σιωπηλοί

σε προειδοποιούσαν για σάπια πρόσωπα,

για πτώματα μεταμφιεσμένα

 

ονειρεύτηκες πως ήμασταν κάπου αλλού

σε μια ακτή που τα κοχύλια της δεν ήταν θρύψαλα

 

που δεν τα μάζευε η γιαγιά

προτού γυρίσουμε στο σπίτι

και που η θάλασσα έλαμπε κάτω απ’ τον ήλιο

 

στο σπίτι μας το τραπέζι ήταν στρωμένο

έτσι όπως το άφησες

καταλαβαίναμε τη φιλοδοξία

καταλαβαίναμε και την αφοσίωση

 

όταν τα σκυλιά ξεδιψούσαν για τα καλά 

τους δίναμε το τελευταίο κομμάτι ψωμί

κι όταν οι γείτονες ερχόντουσαν για το τελευταίο απογευματινό τσάι

τους λέγαμε

εδώ καμιά μητέρα πια δεν κλαίει

 

 

Ράφτρες

 

η ιστορία είναι γεμάτη κόρες

που ζητούν συγχώρεση

χωρίς να ζητήσουν συγγνώμη

 

η ιστορία είναι γεμάτη μητέρες

της συγνώμης,

μα όχι της συγχώρεσης 

 

στην πραγματικότητα δεν υπάρχει συμφιλίωση

ίσως μέσα στο ποίημα

δεν υπάρχει συμφιλίωση ούτε στο ποίημα,

ίσως στην πραγματικότητα

 

 Άσφαλτος

 

Το σούρουπο                              αδελφή

γλαροί πετούν πάνω από το μπαλκόνι

κι ας είμαστε μακριά από τη θάλασσα

 

καμιά μας δεν ξέρει

ποια μεγαλώνει ποια

 

Μόνη μας κληρονομιά μας κάτι βαριά γαλάζια υφάσματα

μια ραπτομηχανή

βελόνες  ραψίματος             ξεθωριασμένα κουβάρια

κι η πλάτη ευάλωτη, ασπίδα

 

                                                       δεν μπορείς να μπαλώσεις την θλίψη σου 

 

 

Η Burcu Sahin (Μπούρτσου Σαχίν) είναι ποιήτρια και κριτικός της λογοτεχνίας ενώ σπουδάζει αρχιτεκτονική. Γεννήθηκε το 1993 και ζει στην Στοκχόλμη όπου δίδαξε στη Σχολή Δημιουργική Γραφής του Biskops Arnö. Τα ποιήματα που επιλέχθηκαν είναι από το πρώτο της βιβλίο Κεντήματα που εκδόθηκε το 2018 από τον εκδοτικό οίκο Albert Bonniers förlag. Τα κείμενα της Σαχίν χρησιμοποιούν τη μνήμη, θραύσματα καθώς και την απώλεια του νοήματος ως τρόπο ομιλίας. Μητέρες και κόρες εναλλάσσονται στο κέντημα και νοιάζονται η μία για την άλλη καθώς εγκαταλείπουν κι επιστρέφουν στην εργασία τους με αισθήματα επιθυμίας και θλίψης. Μέσα από τη δυαδικότητα του κεντήματος και της γραφής, τα ποιήματα μιλούν για γυναίκες των οποίων οι ζωές και η αλληλεγγύη μεταξύ τους δεν έχει καταγραφεί από την επίσημη θεσμική ιστορία παρά μόνο από τις βελονιές των κεντημάτων. Η αγγλική μετάφραση έγινε από την Γένιφερ Χαγιασίντα κι εκδόθηκε το 2024 με τον τίτλο Embroideries απο τις εκδόσεις Litmus Press. Η Σαχίν έχει επίσης εκδόσει την Τεζέρ Εζλύ από τα τουρκικά. Η δεύτερη ποιητική της συλλογή Το βιβλίο του αίματος έχει ως αφετηρία τα Κρατικά Αρχεία του Κρατικού Ινστιτούτου Φυλετικής Βιολογίας.

 

Leila Inanna Sultan

Η επιλογή των ποιημάτων από το βιβλίο Straffkolonien (Norstedts förlag, 2025) έγινε από την Athena Farrokhzad. Για το εργαστήριο χρησιμοποιήθηκε η αγγλική μετάφραση των ποιημάτων The Penal Colony, 2026 από την Jennifer Hayashida. Η μετάφραση από τα αγγλικά στα ελληνικά έγινε από την Αντωνία Τσαρουχά  (Σωφρονιστική Αποικία, 2026). Η επιμέλεια της μετάφρασης από το σουηδικό πρωτότυπο έγινε από τον Αντώνη Μπογαδάκη.

 

*** 

 

μπορείτε να δηλώσετε / το όνομά σας και τον αριθμό της ταυτότητάς σας /

 

μπορείτε να επιβεβαιώσετε / ότι συμφωνείτε να συμμετάσχετε σ’ αυτήν τη 

συνέντευξη / σε γλώσσα διαφορετική απ’ τη μητρική σας/

 

μπορώ να περιμένω / μέχρι να έρθει ο διερμηνέας /

 

μπορείτε να περιγράψετε / την οικογενειακή σας κατάσταση /

 

μπορείτε να περιγράψετε / σύντομα / λεπτομερώς / τις πολιτικές συνθήκες / 

και τις συνθήκες ασφαλείας  που ισχύουν           / στη χώρα καταγωγής σας / 

 

μπορείτε να περιγράψετε / εκτενώς κι αναλυτικά / τις συνθήκες ασφαλείας 

γενικά / και ειδικά όσον αφορά εσάς / στη χώρα καταγωγής σας/

 

μπορείτε να περιγράψετε / αξιόπιστα / ορισμένες απ’ τις πιο δύσκολες 

συνέπειες που έχετε βιώσει/ ως συνέπεια αυτού που περιγράφετε 

ως    /

 

μπορείτε να περιγράψετε / όσο γίνεται πιο διεξοδικά / αυτό που περιγράφετε ως

εμ, κάποια μόνιμη αλλά/ απ’ αυτό που περιγράφετε ως     /  

 

μπορείτε να περιγράψετε  / ακόμα πιο διεξοδικά / κάποιες λεπτομέρειες  οι οποίες 

προέκυψαν σε συνάρτηση με τη συνέντευξη που κάναμε μαζί σας / πριν

έναν χρόνο / 

 

μπορείτε να επαληθεύσετε το δικό σας    / αναφέροντας λεπτομερώς με ποιον τρόπο εσείς

συνήθως    / δηλαδή  με ποιον τρόπο/ εσείς και οι γύρω σας 

 

Εντάξει / ποιά λέξη θα χρησιμοποιούσατε / εδώ εμείς συνήθως λέμε     /

 

μπορείτε να βεβαιώσετε ότι όλα όσα έχετε δηλώσει μέχρι στιγμής, είναι η αλήθεια και μόνο 

η αλήθεια/

 

μπορείτε / να βεβαιώσετε / συγγνώμη / μπορώ να διαβεβαιώσω/  ότι /

κάθε άνθρωπος έχει ένα/  εγγενές  δικαίωμα/ στη ζωή/ 

 

*** 

 

ζητάς απ’ τον διερμηνέα να μεταφράσει    δεν φαίνεσαι ικανοποιημένος

από το πόσο πολύ έχω υποφέρει 

 

μπορείς να μου δώσεις έναν αριθμό       όλων αυτών που  δολοφονήθηκαν

που θα ήταν αρκετός για σένα

 

μπορείς να μου δώσεις έναν αριθμό      και μια κλίμακα      που θα σε ικανοποιούσε

 

μπορείς να μου δώσεις μια ένδειξη     του είδους του βασανιστηρίου 

που πληροί τα κριτήρια και τις απαιτήσεις σου        για ό,τι συνιστά

βασανιστήριο 

θα ήθελες   θέλεις   να πέσω εδώ στα τέσσερα

 

θέλεις να πετάξεις   το κόκκαλο   σε μένα   για να είσαι εκατό τοις εκατό σίγουρο

για την υποταγή μου

 

θέλεις   θα σου άρεσε    να σέρνομαι   μπρος πίσω στο παρκέ σου

 

θέλεις 

 

να σηκώσω το βάρος σου στην πλάτη μου  όπως σηκώνει κανείς ένα έπιπλο

 

εγώ     εγώ είμαι η κόρη του πατέρα μου    κι ο γιος του

 

στη χώρα μου έχουμε το καλό συνήθειο    να βάζουμε κουκούλες στα κεφάλια 

των ανθρώπων          πριν τους συμπεριφερθούμε μ’ αυτόν τον τρόπο

 

πες στον διερμηνέα      τι περιμένεις       μετάφρασε       θέλω ν’ ακούσω τι έχει να πει

 

ο διερμηνέας λέει ότι     πρέπει να μιλάμε στη μηχανή   με τον τρόπο των μηχανών 

 

*** 

 

είστε έτοιμη να μιλήσετε για         / είστε έτοιμη/

 

καταλαβαίνετε ότι θα είναι δύσκολο να εξασφαλίσετε υποστήριξη/ για τον

ισχυρισμό σας/ εάν δεν είστε έτοιμη να μιλήσετε για / 

 

πώς εσείς και οι  γύρω σας    / πως εσείς συνηθίζατε    /

 

μ’ έναν τρόπο που αντιστοιχεί στα κριτήρια αξιολόγησης/

 

θα γίνεται όλο και πιο δύσκολο για σας / εάν δεν είστε έτοιμη να μιλήσετε για /

 

παράλυση / και παραμορφωμένα χέρια / και πόδια /    κι ανάμεσα στα πόδια

 

αν δεν είστε έτοιμη να μιλήσετε για  / 

 

τις πιο / επώδυνες / αμαρτίες / και τα συμβάντα / της ζωής/

 

βλέπετε/ μέσω της θυσίας μπορείτε να αποκτήσετε βαθιά / σοφία/ 

 

*** 

 

με κάθε ερώτηση 

περιστέρι με το στομάχι γεμάτο ατσάλι 

εκρήγνυνται  σπαθιά και πέτρες

περιστέρι  εκκωφαντική βροντή 

πετούμενο χαμηλά 

γουργουρίζει ίσαμε να εκραγούν

απ’ τα σπλάχνα του

σύννεφα που σκοτώνουν τυφλά

 

*** 

 

σας ρωτώ για άλλη μια φορά / είστε έτοιμη να μιλήσετε για   /

 

απαντήστε στις ερωτήσεις σχετικά με     /

 

δεν συνεργάζεστε για την επιβεβαίωση / της αλήθειας/ 

 

σχετικά με την ταυτότητά σας /

 

τη ζωή σας / το όνομά σας

 

*** 

 

λες    το όνομά μου είναι κανένας 

ο διερμηνέας λέει    δεν μπορώ να το μεταφράσω αυτό. 

 

Η Leila Inanna Sultan (Λέιλα Ινάννα Σουλτάν) γεννήθηκε το 1993 και ζει στην Στοκχόλμη. Σπούδασε στην Σχολή Δημιουργικής Γραφής του Biskops-Arnö και εργάζεται ως βιβλιοθηκάριος. Τα ποιήματα που έχουν επιλεγεί είναι από την πρώτη της ποιητική συλλογή Σωφρονιστική Αποικία (εκδόσεις Norstedts, 2025). Η συλλογή έχει ως αφετηρία της την σωματική και πνευματική εμπειρία της διαδικασίας ασύλου αλλά και των κέντρων κράτησης. Με δυνατές αλλά απλές εικόνες κι εκφράσεις, από ανακρίσεις εκτοπισμένων που απεικονίζουν την αγωνία και την απόγνωση τους και το αίσθημα του να θεωρείται κανείς κρατούμενος καθώς και την απεγνωσμένη προσπάθεια αυτών των ανθρώπων να ταιριάξουν μια ολόκληρη ζωή στα ασφυκτικά πλαίσια που απαιτεί αυτή η αδυσώπητη διαδικασία. Τα ποιήματα αφηγούνται την πιο πλέρια ευθραυστότητα απέναντι στο γράμμα του νόμου αλλά και την επίδραση του νόμου στη γλώσσα και στους ανθρώπους.