«Συνομιλίες»: Συνέντευξη με τη {στίξη}
Του Γιώργου Δρίτσα
Με τον τίτλο «Συνομιλίες» στη στήλη BAUHAUS θα προσπαθήσουμε να παρουσιάζουμε κάποιες συνεντεύξεις, οι οποίες θεωρούμε ότι ταιριάζουν με τη γενικότερη αισθητική και φιλοσοφία τής στήλης. Συνεχίζουμε, λοιπόν, τις συνεντεύξεις με την πολύ αξιόλογη προσπάθεια των φίλων της λογοτεχνικής κολεκτίβας {στίξη}, τους οποίους και ευχαριστώ θερμά για τον χρόνο τους!
1) Πείτε μας λίγα λόγια για εσάς.
Είμαστε μια λογοτεχνική κολεκτίβα με έδρα την Αθήνα, που στοχεύει, μέσω της τέχνης, να επανιδρύσει και να επαναπροσδιορίσει τα χαρακτηριστικά του κοινού εδάφους από το οποίο εμπνέεται να δημιουργεί. Εκτός από την διαδικτυακή μας παρουσία, οργανώνουμε τα δικά μας projects και εκδηλώσεις, έχουμε συνεργαστεί με άλλες συλλογικότητες και μπάντες και από το 2021 τυπώνουμε και κυκλοφορούμε ανεξάρτητα τα δικά μας βιβλία.
2) Τί σας έκανε να συνδημιουργήσετε αυτή τη συλλογικότητα και τί σημαίνει να συμμετέχεις σε συλλογικότητα σήμερα – σε μια εποχή κοινωνικού κατακερματισμού;
Η αίσθηση πως η γενιά μας είναι ίσως η πιο ξεκούρδιστη από οποιαδήποτε άλλη γενιά έχει προϋπάρξει. Το γράψιμο από μόνο του περιλαμβάνει αρκετή μοναχικότητα επί της διαδικασίας, δεν είναι σαν να συμμετέχεις, ας πούμε, σε μια μουσική μπάντα που αναγκαστικά θα έρθεις σε τριβή με τον άλλον και θα συνδημιουργήσεις κάτι κοινό. Παλιότερα αυτό εξολοθρευόταν με τον κοινό τόπο, τη ζύμωση, την επαφή, τον κοινό μύθο. Τώρα που αυτή η επαφή είναι πολύ πιο σπάνια, ανατρέχουμε μόνιμα σε παλιότερους μύθους, πάει να πει καλλιτεχνικά ρεύματα άλλων εποχών, για να αναζητήσουμε έμπνευση, σκοπό, ταυτότητα. Ταυτόχρονα, μέσα από συζητήσεις μεταξύ μας, αντιληφθήκαμε την κοινή ανησυχία, τον κοινό σκοπό που έχουμε σχετικά με αυτό που κάνουμε, τη γραφή, και τελικά έγινε αυτονόητη η δημιουργία μιας τέτοιας συλλογικότητας. Προκειμένου να προκαλέσουμε και πάλι το κοινό βίωμα, να προσδιορίσουμε τον τόπο πάνω στον οποίο βρισκόμαστε, με λίγα λόγια: να εφεύρουμε νέους μύθους.
Η εποχή μας είναι όντως κατακερματισμένη και παραδομένη στον ατομισμό, όμως δεν είμαστε σίγουροι ότι αυτό δεν συνέβαινε σε μεγάλο βαθμό σε οποιαδήποτε άλλη εποχή. Κατά μεγάλο μέρος, αυτό που δίνει την αίσθηση μιας ενότητας, καλλιτεχνικά ή κοινωνικά στους νέους, ας πούμε, της δεκαετίας του 60’, είναι συνήθως κάποιες μειονότητες (βλ. καλλιτεχνική σκηνή του Γκρίνουιτς Βίλατζ ή λίγο παλιότερα την Μπιτ γενιά) τόσο συμπαγείς και έντονες που κατάφεραν να δημιουργήσουν την αίσθηση ενός ολόκληρου ρεύματος, που μόνο αργότερα (λίγο ή πολύ) πήρε σάρκα και οστά ή υιοθετήθηκε τέλος πάντων από ένα μεγαλύτερο αριθμό ανθρώπων. Χωρίς αυτό να σημαίνει ότι μια ολόκληρη κοινωνία ήταν συμπαγής ή προσανατολισμένη στον ίδιο σκοπό. Ο κατακερματισμός, η επιδίωξη της προσωπικής και μόνο ευτυχίας παρέμενε πάντα το χαρακτηριστικό της πλειοψηφίας, όπως και σήμερα ακόμα πιο έντονα. Εμείς απλώς είμαστε ακόμη κάπως ρομαντικοί ώστε να πιστεύουμε ότι μπορούμε να προσθέσουμε μια δυνατή φωνή στο πανηγύρι αυτής της μειοψηφίας. Αυτό σημαίνει η δική μας συμμετοχή σε μια συλλογικότητα, αλλά αν το καταφέρνουμε εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τη διάθεση του ίδιου του αναγνώστη.
3) Έχετε συμμετάσχει ατομικά ή συλλογικά σ’ άλλες ομάδες ή κινήσεις στο παρελθόν;
Σαν ομάδα επιδιώκουμε εξαρχής να επαναπροσδιορίσουμε την συνύπαρξη, την δράση και δημιουργία μέσα από συλλογικές ζυμώσεις. Σε μια εποχή μοναχικότητας και ατομικισμού είναι σημαντικό και πάντα ελπιδοφόρο να γίνονται συμπράξεις και συνεργασίες, μέσα από τις οποίες εκβάλλουν έργα τέχνης και λόγου.
Μέσα, λοιπόν, σε αυτό το πλαίσιο έχουμε συνεργαστεί με άλλες συλλογικότητες και κολεκτίβες, όπως για παράδειγμα τη διεθνή λογοτεχνική ομάδα The Scriptors, με τους οποίους έγινε ένα πολύ όμορφο πάντρεμα, που γέννησε το project: The Visions. Το καλλιτεχνικό αποτέλεσμα αυτής της συνεργασίας, είναι ένα πολύ ιδιαίτερο ψηφιδωτό κειμένων με αφορμή το ίδιο ερέθισμα: μια φωτογραφία και μας δίδαξε πως η καλλιτεχνική συν-έκφραση μπορεί να επιτευχθεί ακόμα κι όταν μας χωρίζουν πολλά χιλιόμετρα απόστασης. Άλλη πολύ όμορφη συνεργασία είχαμε με την ομάδα χαρακτικής «Λέσχη Χαρακτών», τα έργα των οποίων συνομιλούν με τα κείμενα της Στίξης στο έντυπο περιοδικό μας Τεύχος Μηδέν, που εκδόθηκε το καλοκαίρι του 2025 και έκτοτε κυκλοφορεί ελεύθερο.
4) Τί σημαίνει «λόγος» και «παρέμβαση» για εσάς;
Καθημερινή γλώσσα που όμως κάνει μια τέτοια καταβύθιση που σε ξεβολεύει. Με λιγότερα λόγια, αυτό που έλεγε ο Dylan “Three chords and the truth”. Σαν άτομα ποτέ η γλώσσα ή η τεχνική έκφραση δεν έπαιξαν τόσο σημαντικό ρόλο στα κείμενά μας, παρά μόνο στο βαθμό που έπρεπε να εξυπηρετήσουν αυτό ακριβώς που θέλαμε να βγάλουμε μέσα από το κεφάλι μας. Ο λόγος, η γλώσσα, είναι για εμάς το μέσο απλώς να μεταβιβάσουμε την αλήθεια μας πάνω σου. Σκοπός μας είναι περισσότερο να μην μπορείς να κοιμηθείς το βράδυ, να μη σε βολεύει το κρεβάτι σου, να νιώθεις άβολα μέσα στα ρούχα σου, να θες δηλαδή να μετατοπιστείς, κι αυτό το επιδιώκουμε χωρίς γλωσσικές φανφάρες, ακατανόητα παιχνίδια, χωρίς να χρειάζεται να ανοίξεις λεξικό, να μας ρωτήσεις τι εννοούμε εδώ κι εκεί, χωρίς να χρειάζεται να ψάξεις το περικείμενο για να καταλάβεις αυτό που γράφεται μες στο κείμενο. Ας πούμε ότι απλά θέλουμε να βγούμε για μια μπύρα.
Παρέμβαση, τι πάει να πει «παρέμβαση»; Όλη η τέχνη κι ακόμη περισσότερο σχεδόν κάθε έκφανση της καθημερινότητάς μας είναι μια παρέμβαση στη ζωή του άλλου, στο κεφάλι του, στη σκέψη του, στο οικοσύστημά του. Υπό αυτή την έννοια –κι έχοντας στο μυαλό μας πως στην εποχή μας, τα μέσα αλληλεπίδρασης με τον δημόσιο χώρο όλο και μεταμορφώνονται– είναι η ραχοκοκκαλιά όλου αυτού που κάνουμε. Παρέμβαση είναι το ξεκίνημα μιας κουβέντας• εμείς επιλέγουμε να το κάνουμε μέσω της τέχνης και αφορά ό,τι μπορεί να μας κάνει να ασφυκτιούμε τη δεδομένη στιγμή. Αν έτσι καταφέρουμε να μετατοπίσουμε τη σκέψη μας –ή τη σκέψη σου– δύο εκατοστά, μπορούμε να πούμε ότι η παρέμβαση έπιασε τόπο, ότι υπήρχε λόγος να πιούμε την μπύρα.
5) Η τέχνη κι η γλώσσα συνδέονται; ή αλληλοπεριορίζονται;
Θεωρούμε πως τέχνη και γλώσσα κατά κύριο λόγο αλληλοσυμπληρώνονται. Η γλώσσα είναι εργαλείο έκφρασης και επικοινωνίας και ποιος μπορεί να αμφισβητήσει ότι η έκφραση δεν είναι τέχνη; Βέβαια, κάποιος θα μπορούσε να πει από την άλλη, ότι η τέχνη υπερκαλύπτει την γλώσσα, καθώς τέχνη παράγεις και με άλλα μέσα. Ακόμα και η απουσία του λόγου, μπορεί να είναι τέχνη. Όσο για τον αν αλληλοπεριορίζονται κι αυτό ακόμα μπορεί να συμβεί…Ή μάλλον, θα λέγαμε, να είναι ανεπαρκής η μεταξύ τους συνύπαρξη και να χρειάζεται η παρέμβαση και άλλων δυνάμεων έκφρασης. Είναι υπό διερεύνηση…
Πολύ ωραία ερώτηση! Δίνει τροφή για σκέψη και ενδιαφέρουσες συζητήσεις.
6) Παρατηρώ ότι η «πολιτική», με την έννοια της συνθηματολογίας, δεν ενδιαφέρει τα πρότζεκτ της συλλογικότητάς σας. Ποια είναι η άποψη σας πάνω σ’ αυτό το ζήτημα;
Όλα είναι πολιτική –θεωρώ πολύ σωστή αυτή τη φράση. Ο καθένας από εμάς στη {στίξη} κουβαλά βιώματα, αξίες, ιδέες και πιστεύω, τα οποία θέλουμε και ελπίζουμε πως αντανακλώνται στον τρόπο που ζούμε, πράττουμε και δημιουργούμε. Ακόμα και η θεματολογία που συχνά επιλέγουμε έχει έντονο κοινωνικό-πολιτικό χαρακτήρα, ακριβώς επειδή μας απασχολεί η σύγχρονη πραγματικότητα και οι προβληματισμοί μας γίνονται συχνά αντικείμενο έντονων συζητήσεων. Η απουσία της συνθηματολογίας δεν πρόκειται περί συνειδητής συλλήβδην απόρριψης του συνθήματος, ως τρόπου έκφρασης. Νομίζω πως στην παρούσα καλλιτεχνική μας δράση αυτό το κομμάτι απλώς δεν έχει εξερευνηθεί ή δημιουργικά δεν μας έχει γαργαλήσει ακόμα την περιέργεια.
7) Οι δράσεις σας τι περιλαμβάνουν; Έρχεται κάτι νέο;
Οι δράσεις μας προσανατολίζονται πάντα στη σκέψη μας περί συλλογικότητας, όπως την αναφέραμε παραπάνω. Σχεδόν πάντα είναι συμμετοχικές και ανοιχτές, πάει να πει κάτι που περιλαμβάνει ίσως και ανοιχτά καλέσματα πέρα από τη δουλειά της {στίξης} ως ομάδα. Έχουμε κάνει διαδικτυακά φεστιβάλ ή αφιερώματα (π.χ. το πρότζεκτ «Τόποι») με μια κοινή θεματική, πάνω στην οποία αρχικά παρουσιάζουμε τη δική μας συλλογική δουλειά και έπειτα καλούμε όσα άτομα επιθυμούν, να στείλουν τη δική τους συμμετοχή. Το 2022 είχαμε κυκλοφορήσει σαν {στίξη} το Generation 404, ένα συλλογικό βιβλίο πάνω στην εμπειρία της δικής μας γενιάς, που πλαισιώθηκε από ένα αφιέρωμα στο site και συνεργασίες με εικαστικούς και μουσικούς για ένα live στην Αθήνα.
Τέλος, το καλοκαίρι που μας πέρασε κυκλοφορήσαμε την πιο πρόσφατη δουλειά μας, το Τεύχος Μηδέν, ένα zine με δικά μας κείμενα, αλλά και κείμενα και εικαστικά αγαπημένων μας καλεσμένων. Η θεματική του σχετίζεται με τα δικά μας γνώριμα μονοπάτια, που μεταφράζονται στο εξής: You’ve got a sweet voice, child / why don’t you use it? Είναι ένα δίστιχο που κλέψαμε από τον Kevin Morby.
Όσο για το αν έρχεται κάτι νέο, ναι: αγρανάπαυση.
8) Τί θα θέλατε να μοιραστείτε με τον αναγνώστη;
Αρχικά να πούμε ότι πρώτα από όλα είμαστε εραστές της ανάγνωσης και μανιώδεις αναγνώστες κι εμείς! Οπότε αρχικά θα ευχηθούμε σε όλους, όπως ευχόμαστε και σε εμάς, καλές αναγνωστικές εμπειρίες, με ό,τι αγαπά ο καθένας να διαβάζει!
Στα δικά μας, τώρα, αν δεν μας έχετε δει/διαβάσει/γνωρίσει σας προτείνουμε να κάνετε μια επίσκεψη στην ιστοσελίδα της {στίξης}, με το χαρακτηριστικό ροζ χρώμα της, όπου μπορείτε να δείτε όλη την δουλειά της ομάδας, από την πολύ αρχή της, μέχρι και σήμερα, να περιηγηθείτε στις πολλές ενότητες, αλλά και να μάθετε τις δράσεις μας, τις συνεργασίες μας και τα έντυπα που κατά καιρούς έχουμε κυκλοφορήσει. Καθώς είμαστε μια ομάδα, που στηρίζεται αποκλειστικά στις δικές της πλάτες, οποιοδήποτε σχόλιο και κριτική είναι πολύτιμα για εμάς. Είναι πολύ σημαντικό που μπορούμε να νιώθουμε ασφαλείς να εκφραζόμαστε μέσα από το κανάλι της {στίξης}, αλλά ακόμα πιο σημαντικό και όμορφο είναι να νιώθουμε ότι μπορεί κάτι από όλα αυτά, που μοιραζόμαστε εκεί, να έχει κάπου έναν αποδέκτη που θα ταυτιστεί, θα συγκινηθεί, θα διαφωνήσει ή θα προβληματιστεί και θα είναι μεγάλη μας χαρά να μας το πει. Γενικά, παιδιά, διψάμε για επικοινωνία και αλληλεπίδραση! Οπότε, παρακαλώ, be our guests!
Ο Γιώργος Δρίτσας γεννήθηκε το 1994 στην Κόρινθο. Είναι απόφοιτος του Φ.Π.Ψ. (Φιλοσοφία, Παιδαγωγική, Ψυχολογία) της Φιλοσοφικής Σχολής Αθηνών, στο οποίο και συνέχισε τις μεταπτυχιακές και διδακτορικές σπουδές του. Το 2016 εξέδωσε την ποιητική συλλογή Η ηχώ του Ζαρατούστρα, σε μορφή αυτοέκδοσης, ενώ από τις εκδόσεις Οδός Πανός κυκλοφορούν οι, κοινής θεματικής, ποιητικές συλλογές του σκιά θανάτου (2022) και το ματωμένο όνειρο (2023), με παλιά και νέα ποιήματά του. Ποιήματα και διηγήματά του έχουν δημοσιευτεί σε διαδικτυακά και έντυπα περιοδικά και ανθολογίες.
