Εγώ δεν διάλεξα ποτέ
Γράφει η Κατερίνα Λιάτζουρα
(Για το βιβλίο, Εγώ δεν διάλεξα ποτέ της Χριστίνας Λαμπούση, εκδ. Μετρονόμος 2025)
Η Χριστίνα Λαμπούση ανήκει σε εκείνη τη γενιά δημιουργών που κινούνται με συνέπεια και ουσιαστικό βάθος ανάμεσα στη θεωρία και την πράξη, στην τέχνη και την κοινωνική εμπειρία. Παράλληλα με τη νομική της ιδιότητα, γεγονός που προσδίδει στο έργο της μια έντονη αίσθηση πραγματικότητας και βιωμένης γνώσης των ανθρώπινων συγκρούσεων, έχει μακρά και συστηματική καλλιτεχνική διαδρομή ως θεατρική συγγραφέας, σκηνοθέτης, αλλά και ως ηθοποιός. Επίσης, γράφει ποίηση και επιμελείται στην ΕΡΤ Τριπόλεως το ποιητικό ένθετο “Στιγμές ποίησης”, όπου παρουσιάζει Έλληνες ποιητές και Ελληνίδες
ποιήτριες. Με τον τρόπο αυτό συγκροτεί ένα πολυσχιδές και συνεκτικό δημιουργικό αποτύπωμα, όπου ο θεατρικός λόγος, η ποίηση και η κοινωνική παρατήρηση συνυπάρχουν, δίνοντας εναύσματα για στοχασμούς και ουσιαστικής ανθρώπινης επικοινωνίας.
Τέτοιο έναυσμα για στοχασμό μού δόθηκε κι εμένα, διαβάζοντας το θεατρικό της έργο «Εγώ δεν διάλεξα ποτέ», που εκδόθηκε το 2025 και κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Μετρονόμος. Πρόκειται για έναν θεατρικό μονόλογο αφιερωμένο σε όλες τις γυναίκες που έζησαν ζωές προδιαγεγραμμένες, ζωές που δεν επέλεξαν οι ίδιες. Στο επίκεντρο του έργου βρίσκεται η Ερασμία, που από την παιδική της ηλικία μαθαίνει να υπηρετεί: πρώτα την οικογένεια της, έπειτα τον σύζυγο και τα παιδιά της, και τελικά τους πάντες, εκτός από τον ίδιο της τον εαυτό. Μέσα από μια καταιγιστική εξομολόγηση, που εκτυλίσσεται στη σκηνή ενός νοσοκομείου, δίπλα στη σιωπηλή παρουσία ενός άντρα καθηλωμένου σε κλίνη, ξεδιπλώνεται μια ολόκληρη ζωή γεμάτη ματαιώσεις, βία, σιωπή και συστηματική στέρηση του δικαιώματος στην επιλογή. Μια ζωή όπου η αγάπη, η πίστη και ακόμη και η αξιοπρέπεια μετατρέπονται σε πεδίο αόρατης, σιωπηλής, εσωτερικής σύγκρουσης και μάχης.
Με γλώσσα ρεαλιστική, ανεπιτήδευτη και βαθιά συγκινητική, ο μονόλογος φωτίζει την σκληρή πραγματικότητα χιλιάδων γυναικών που βιώνουν την κακοποίηση, την έμφυλη και ενδοοικογενειακή βία, και θέτει επίμονα τα ερωτήματα που συχνά διατυπώνονται απ’ έξω: γιατί δεν φεύγουν; γιατί δεν αντιδρούν; γιατί ανέχονται την κακοποίηση; Ο μονόλογος της Ερασμίας δεν λειτουργεί όμως ως μια απολογία ή ως ένας απολογισμός· είναι μια μαρτυρία ζωής. Μια κατάθεση ψυχής. Μια φωνή που επιμένει να μιλά ακόμη και μέσα στη σιωπή. Δεν είναι άλλη μια ατομική, προσωπική, μεμονωμένη και ιδιωτική ιστορία· είναι η φωνή της γυναίκας της διπλανής πόρτας, της μητέρας, της φίλης, της γιαγιάς μας, άρα
είναι μια φωνή συλλογικού βιώματος.
Επίσης νομίζω ότι ένα θεατρικό έργο που είναι ταυτόχρονα μονόπρακτο και μονόλογος, πως ανήκει στις πιο απαιτητικές και δύσκολες μορφές της δραματουργίας. Η οικονομία της διάρκειας του μονόπρακτου και η απόλυτη συγκέντρωση του λόγου σε μία και μόνη φωνή, καθιστούν την συγγραφή ενός τέτοιου έργου εξαιρετικά απαιτητική. Το δράμα, που οργανώνεται γύρω από το «δραματικό παρόν» της Ερασμίας και όπου όμως συμπυκνώνεται το παρελθόν, το παρόν και το μέλλον, παράγει μια ένταση που δεν δημιουργείται από τη σύγκρουση προσώπων επί σκηνής, αλλά από την εσωτερική σύγκρουση της ίδιας της Ερασμίας. Ο λόγος εδώ, καλείται να φέρει μόνος του ό,τι συνήθως μοιράζεται ένα θεατρικό έργο σε δράση, αντιδράσεις και σιωπές άλλων χαρακτήρων.
Η Χριστίνα Λαμπούση κατορθώνει με αξιοσημείωτη συνέπεια να συγκεράσει όλες τις προκλήσεις που ενέχει ένας μονόλογος. Το έργο της αξιοποιεί τη συμπύκνωση του μονόπρακτου για να δημιουργήσει ένταση και όχι απλώς συντομία, ενώ ο μονόλογος της λειτουργεί ως σκηνική αναμέτρηση και όχι ως εξομολόγηση χωρίς αντίσταση. Η φωνή της ηρωίδας φέρει μέσα της τους απόντες χαρακτήρες, τις κοινωνικές επιταγές και τις σιωπές που τη διαμόρφωσαν, μετατρέποντας τη μοναξιά της σκηνής σε χώρο πολλαπλών συγκρούσεων. Πιστεύω πως η Λαμπούση έγραψε ένα έργο βαθιά ανθρώπινο και αναγκαίο,
αφιερωμένο σε όλες εκείνες τις γυναίκες του χτες και του σήμερα, που δεν έμαθαν ποτέ να λένε «εγώ» και που δεν έδωσαν ποτέ στον εαυτό τους την ευκαιρία να ακολουθήσουν μία άλλη διαδρομή στη ζωή τους, από εκείνη την διαδρομή που η ανδροκρατούμενη κοινωνία και η πατριαρχεία είχε/έχει ήδη χαράξει για εκείνες. Ένα έργο που συνομιλεί με όλους και όλες εμάς, που θέλουμε και δικαιούμαστε, και που πρέπει να απαιτήσουμε, να έχουμε τουλάχιστον την ευκαιρία να διαλέξουμε, πώς θα ζήσουμε τη ζωή μας. Το «Εγώ δεν διάλεξα ποτέ» είναι ένα συγκλονιστικό κατά την άποψη μου ανάγνωσμα, που είμαι σίγουρη
πως θα μας συγκλονίσει και επί σκηνής.
Η Κατερίνα Λιάτζουρα ασχολείται
με την ποίηση και την λογοτεχνική μετάφραση. Ενίοτε συνομιλεί και με ομότεχνους της και καταγράφει τις σκέψεις της για τα βιβλία τους. Είναι μέλος του PEN Greece.
