Κλαούδια Πινιέιρο: Μια συνάντηση-μάθημα δημιουργικής γραφής
Γράφει η Ειρήνη Δερμιτζάκη
Την Κλαούδια Πινιέιρο μας τη σύστησαν οι εκδόσεις Carnivora όταν άρχισαν να μεταφράζουν τα βιβλία της στα ελληνικά. Γεννημένη το 1960 σε ένα προάστιο του Μπουένος Άιρες, στο οποίο εκτυλίσσεται και το πιο γνωστό βιβλίο της, Η Ελένα ξέρει, η Πινιέιρο επισκέφτηκε πριν λίγες μέρες την Αθήνα και μας μίλησε για το έργο της στο φεστιβάλ ΛΕΑ.
Όταν την είδα να μιλά και να παίζει με το σύστημα διερμηνείας της αίθουσας, ζήλεψα την αμεσότητά της. Σαν μικρό παιδί περίμενε τις ερωτήσεις της δημοσιογράφου Μαρίας Λούκα, τις οποίες απαντούσε με ειλικρίνεια και αυθορμητισμό. Πόσο σπουδαίο να βλέπεις μια συγγραφέα που έχει μεταφραστεί σε τόσες γλώσσες, που τα βιβλία της έχουν αγοραστεί από το Netflix για να γίνουν ταινίες, να παραμένει βαθύτατα ανθρώπινη, χωρίς την παραμικρή ένδειξη πόζας και στιλιζαρίσματος – όπως ακριβώς είναι και η γραφή της.
Το κυριότερο κατόρθωμά της είναι ότι έχει καταφέρει, μέσα από τα βιβλία της, να φέρει τη νουάρ λογοτεχνία στα μέτρα της. Χωρίς να χάνει το γυναικείο βλέμμα, η βραδυφλεγής γραφή της σε παρασέρνει προς τη λύση του μυστηρίου, ενώ δε λείπουν τα πολιτικά και κοινωνικά σχόλια που συνθέτουν το περιβάλλον των ηρώων και ηρωίδων της.
Ως συγγραφέας μάς είπε στην ομιλία της ότι αποζητά «το έγκλημα πίσω από το έγκλημα». Βασική αρχή, ίσως, της αστυνομικής λογοτεχνίας. Επιλέγει ηρωίδες και ήρωες της διπλανής πόρτας – βλέπε, για παράδειγμα, το μυθιστόρημά της Μπέτι Μπου. Απλοί άνθρωποι αναλαμβάνουν λοιπόν τον ρόλο του ντετέκτιβ των ιστοριών της, μιας και στη χώρα της, όπως είπε, κανείς δεν έχει εμπιστοσύνη στην αστυνομία, αφού κατά τη διάρκεια της δικτατορίας η αστυνομία είχε άμεση συνεργασία με το καθεστώς. Η διαφθορά της αστυνομίας φαίνεται έντονα έτσι κι αλλιώς και στο Μπέτι Μπου. Επιλέγει λοιπόν νοικοκυρές, δημοσιογράφους και συγγραφείς να επιλύσουν το μυστήριο, εμπλέκοντάς μας πιο άμεσα στη λύση του γρίφου, μιας και ταυτιζόμαστε ευκολότερα με άτομα που μας φαίνονται οικεία.
Με την ίδια λογική, οι ηρωίδες των μυθιστορημάτων της είναι απλές γυναίκες, που δεν φτιασιδώνονται για να αρέσουν στους άλλους ούτε τις απασχολεί η εικόνα τους (διαχρονική μάστιγα – πόσο μάλλον στην εποχή των social media)· παραμένουν όμως βαθύτατα ερωτεύσιμες.
Για την αποκατάσταση της δικαιοσύνης των θυμάτων, είτε κοινωνικά είτε λογοτεχνικά, μας είπε πως ο στόχος και η αγωνία της είναι να μη γίνουν οι ήρωες, και συνεπώς εμείς, ίδιοι με αυτό που μας προκαλεί αποστροφή.
Όταν διαχειριζόταν το θέμα της άμβλωσης στο βιβλίο της Η Ελένα ξέρει, την απασχολούσε ως συγγραφέα και ακτιβίστρια το γεγονός ότι μια γυναίκα μπορούσε να τιμωρηθεί με 40 χρόνια φυλάκισης στη Λατινική Αμερική αν προέβαινε σε άμβλωση μετά από βιασμό, ενώ αντίστοιχα η ανώτατη ποινή για βιασμό δεν ξεπερνούσε τα 20 χρόνια. Πώς λοιπόν αυτή η κατάφορη αδικία να μην επηρεάσει τη θεματική του εν λόγω βιβλίου; Άλλη μια σημαντική διαπίστωση, ότι εμείς οι συγγραφείς οφείλουμε να πιάνουμε τον παλμό της εποχής μας και να γράφουμε για όσα κοινωνικά και πολιτικά θέματα ταλανίζουν την εποχή στην οποία ζούμε και δημιουργούμε.
Τα πράγματα όμως έχουν αλλάξει. Αν ξαναέγραφε τώρα το Δική σου για πάντα, θα διόρθωνε αρκετά πράγματα. Όντως, το Δική σου για πάντα είναι ένα βιβλίο που θυμίζει παλιότερες δεκαετίες. Όχι όμως γιατί η γραφή του δεν παραμένει φρέσκια – το συγκεκριμένο βιβλίο έχει υπέροχο ρυθμό και δεν πλατιάζει καθόλου, γι’ αυτό και το διάβασα μέσα σε μια νύχτα. Η θεματική του όμως, και ειδικά ο τρόπος που η ηρωίδα λειτουργεί μέσα στον γάμο της, δεν έχει τη σύγχρονη φεμινιστική ματιά: μια γυναίκα παγιδευμένη στη βιτρίνα του γάμου της, που κάνει τα πάντα για να τον κρατήσει ζωντανό, γιατί δε μπορεί να δει τον εαυτό της εκτός δυαδικού πλαισίου. Το διαπίστωσε και η ίδια η συγγραφέας και γι’ αυτό ασχολήθηκε ξανά με το μυθιστόρημα αυτό, γράφοντας μια νέα ιστορία, με την εξέλιξη της ηρωίδας δεκαπέντε χρόνια μετά. Όταν πια βγαίνει από τη φυλακή η Ινές αναμετριέται με τις αλλαγές που συνέβησαν ενόσω εκείνη ζούσε έγκλειστη – με τον ίδιο τρόπο που και η ίδια η συγγραφέας ξανασυναντά την ηρωίδα της και αναμετριέται μαζί της μετά από τόσα χρόνια. Το βιβλίο κυκλοφόρησε το 2024 με τίτλο El tiempo de las moscas (αγγλικά Time of the Flies) και εύχομαι να μεταφραστεί σύντομα και στα ελληνικά.
Η Ειρήνη Δερμιτζάκη γεννήθηκε στη Σητεία το 1982. Σπούδασε Θέατρο στην Ελλάδα, Κινηματογράφο στην Αγγλία όπου και ολοκλήρωσε τις μεταπτυχιακές της σπουδές στη Δημιουργική Γραφή. Έχει βραβευτεί για τα διηγήματά της και τα θεατρικά της έργα. Έχει γράψει σενάρια για ταινίες μικρού μήκους και για την τηλεόραση, ενώ θεατρικά της έργα έχουν ανέβει σε Ελλάδα και Αγγλία. Έχει εκδώσει 7 βιβλία σε διάφορους εκδοτικούς οίκους. Διδάσκει δημιουργική γραφή σε διάφορους φορείς και θεατρική γραφή στο Εθνικό Θέατρο.
