Αδιάλειπτοι και ανένδοτοι αγώνες για κατάκτηση της Ανταρκτικής
Γράφει ο Γεώργιος Νικ. Σχορετσανίτης
(Ντανιέλε ντελ Τζούντιτσε, Κινούμενος ορίζοντας. Μτφρ: Ιωάννα Καραμαλή. Εκδόσεις Βακχικόν. Ιούλιος 2024. Αθήνα)
Ο Ντανιέλε ντελ Τζούντιτσε, ίσως να μην είναι πολύ γνωστός στο ελληνικό αναγνωστικό κοινό, αλλά εμφανίστηκε για πρώτη φορά, το 2000, με το μυθιστόρημα «Το στάδιο του Ουίμπλεντον» (Lo stadio di Wimbledon, 1983), σε μετάφραση της Ιωάννας Παππά, από τις εκδόσεις Τραυλός. Σχετικά πρόσφατα (Ιούλιος 2024), οι εκδόσεις Βακχικόν έφεραν στη διάθεσή μας ένα καινούργιο βιβλίο του, τον «Κινούμενο Ορίζοντα» το οποίο αρχικά κυκλοφόρησε το 2009 από τις εκδόσεις Einaudi. Από πολλές απόψεις, ετούτο το έργο του Ιταλού συγγραφέα, παριστά συνδυασμό ταξιδιωτικού ημερολογίου, δοκιμίου και λογοτεχνίας. Το ενδιαφέρον όμως του βιβλίου είναι ότι αποτελεί περιπλάνηση του συγγραφέα στις νότιες εσχατιές του πλανήτη, μιας δύσκολης τοποθεσίας στην προσπέλασή της, στην άφιξη κάθε ενδιαφερόμενου εκεί στην αφιλόξενη γη της παγωμένης Ανταρκτικής. Όμως το κείμενο αυτού του ταξιδιωτικού χρονικού του 1990, διακόπτεται ενδιάμεσα, αφού μεταξύ των σελίδων του παρεμβάλλονται κεφάλαια από επιλεγμένες παραγράφους από σημειωματάρια παλαιότερων εξερευνητών και κάποιων επιστημόνων που είχαν αφιχθεί εκεί για τους δικούς τους σκοπούς, ιστορικές λεπτομέρειες οι οποίες εντυπωσίασαν τον Ντανιέλε ντελ Τζούντιτσε (1949-2021), με την αφηγηματική τους ζωντάνια και την περιγραφική τους δεινότητα. Σε αυτά περιλαμβάνονται κάποιες σημειώσεις του επίσης Ιταλού Τζάκομο Μπόβε (1852-1887) από την ιταλο-αργεντινή αποστολή στο Νότο με το πλοίο Cabo de Hornos, του 1882 και αργότερα με το San Hose, καθώς και ορισμένες του Βέλγου Αντριάν ντε Ζερλάς ντε Γκλόμερι (1866-1934) με το πλοίο Belgica από ταξίδια που πραγματοποιήθηκαν μεταξύ των ετών 1897 και 1899, κατόπιν προτροπής της Βασιλικής Γεωγραφικής Εταιρείας των Βρυξελών. Τα βιβλία πάνω στα οποία στηρίχτηκε η αναγραφή του δικού του ταξιδιωτικού δοκιμίου, όπως αναγράφει ο συγγραφέας στο τέλος της έκδοσης, είναι για μεν τον Μπόβε η ισπανική έκδοση ‘Expedicion Austral Argentina’ (Μπουένος Άιρες, 1883), ενώ για τον ντε Ζερλάς μια ιταλική μετάφραση του Αρνάλντο Φαουστίνι που εκδόθηκε από τον εκδοτικό οίκο Enrico Voghera (Ρώμη, 1902). Φυσικά με τη βοήθεια όχι μόνο αυτών, αλλά και άλλων άγνωστων στην πλειονότητα των αναγνωστών, έγραψε το παρόν βιβλίο, που «παίζει με την διαφορετικότητα των προοπτικών και των φωνών, αλλά και με τη σύγκλιση των εμπειριών και των συναισθημάτων».
Σε αυτή την περιπλάνηση του 1990, ο Ντανιέλε ντελ Τζούντιτσε, εντυπωσιασμένος από το απόκοσμο περιβάλλον της παγωμένης γης, παραδέχεται πως η συγκεκριμένη έκταση διατηρούσε το πνεύμα εκείνων που την είχαν κατοικήσει και διασχίσει πριν από αυτόν, και πως «εκείνο το πνεύμα, μέσα στη σιωπή κάθε ανθρώπινου θορύβου και στο σκοτάδι, πέρα από μια πολύ λεπτή, πιο καθαρή γλώσσα στον ορίζοντα, μπορούσε να ακουστεί»! Μια ενδιαφέρουσα λεπτομέρεια η οποία παρεπιπτόντως επιβεβαιώνεται και από τις σημειώσεις του Μπόβε στην αποστολή του 1882, αφού κι εκείνος, έμπειρος πλέον, παραδέχεται ότι «Θα αρκούσε να αλλάξουμε το έτος και οι παρατηρήσεις μας θα μπορούσαν να αντικατασταθούν με του Adventure και εκείνες με τις δικές μας… η φύση διέπεται από τον ανεξιχνίαστο νόμο του κύκλου, και αυτός ο κύκλος δεν είναι πιθανώς τόσο μεγάλος όσο πιστεύουμε». Έτσι το παρόν βιβλίο εστιάζεται περισσότερο στη σχέση μεταξύ τοπίου, όρασης και μνήμης, συμβολίζει την προσωρινή αστάθεια της αντίληψης σε ένα περιβάλλον όπου τα όρια μεταξύ ουρανού και πάγου συγχέονται. Οι ομάδες των επιστημόνων και εξερευνητών, βοτανολόγοι, γεωγράφοι, γεωλόγοι, ζωολόγοι, γιατροί και φυσιολόγοι, περιπλανούνται στη Γη του Πυρός, δίπλα και ανάμεσα στους αφιλόξενους ιθαγενείς, σε παγετώνες, καταρράκτες, βραχώδεις κορυφές, γκρεμούς, πυκνά δάση, τους πιγκουίνους, στο ατελείωτο κρύο, με κίνδυνο πολλές φορές για τη ζωή τους. Όλα αυτά να «…σχηματίζουν ένα σύνολο τέτοιας ομορφιάς και μεγαλοπρέπειας που το πινέλο ενός εξαίρετου ζωγράφου θα μπορούσε να απεικονίσει μόνο μια αόριστη ιδέα αυτού του τοπίου…»!
Ο τίτλος του βιβλίου (Κινούμενος ορίζοντας), προφανώς αναφέρεται στο σπάνιο για τα περισσότερα μάτια τοπίο και κάνει ασαφή, συγκεχυμένο και εν πολλοίς δυσδιάκριτο τον διαχωρισμό στο βλέμμα γης, θάλασσας και ουρανού, αλλά και τον χρόνο περιήγησης των πρώτων εξερευνητών της Ανταρκτικής στο νοτιότερο και αφόρητα παγωμένο σημείο του πλανήτη, με εκείνο των επόμενων εραστών της περιοχής της Γης του Πυρός και της Ανταρκτικής. Ο αναγνώστης, πέρα από την αναγνωστική απόλαυση θα πληροφορηθεί για την πληθώρα όλων των καθημερινών δυσκολιών των εξερευνητών, τις άφθονες καθημερινές αντιξοότητες που αντιμετώπιζαν στη συλλογή των απαραίτητων στοιχείων ώστε να ωθήσουν την επιστήμη τους ένα βήμα παραπέρα.
Στο τελευταίο κεφάλαιο της αφήγησης, ο συγγραφέας και καθηγητής λογοτεχνίας στο Πανεπιστήμιο της Βενετίας, κάνει αναφορά σε πολλούς λογοτέχνες, καθώς και εξερευνητές παρελθόντων ετών. Οι τελευταίοι, γράφει, «ήταν όλοι κυρίαρχοι της πρώτης φοράς, έβλεπαν πράγματα που δεν είχε δει ποτέ πριν ανθρώπινο μάτι, και έπρεπε να τα ονομάσουν, να τα διηγηθούν, να δημιουργήσουν μια αίσθηση γι’ αυτά…Διάβαζαν επίσης…Και φυσικά έγραφαν»! Κάθε ήπειρος λέει ο ντελ Τζούντιτσε, «… έχει τη δική της λογοτεχνία, εννοώντας τους ακρογωνιαίους λίθους στους οποίους εδράζονται οι μύθοι και οι μνήμες, δίνοντας έναυσμα στην αφήγηση, και η Ανταρκτική δεν διαφέρει. Είναι μια λογοτεχνία, αλλά δεν είναι ‘ταξιδιωτικά βιβλία’». Κλείνοντας ο χαρισματικός συγγραφέας, κάνει αναφορά σε βραδυνές συζητήσεις μεταξύ των διαφόρων επιστημόνων της αποστολής, με θέματα που διανθίζονταν με ερωτήσεις που αφορούσαν τον πολλαπλασιασμό των βάσεων εκεί, τη ρύπανση, τις εδαφικές διεκδικήσεις, την εκμετάλλευση των ορυκτών πόρων, και για τόσα άλλα αφορώντα αυτή την τόσο άγνωστη αλλά λίαν ενδιαφέρουσα, και από γεωστρατηγική άποψη, ήπειρο! Το έργο, να σημειώσουμε, τιμήθηκε με το Βραβείο Λογοτεχνίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης, το 2009.
Ο Γεώργιος Σχορετσανίτης γεννήθηκε στα Τρίκαλα της Θεσσαλίας τον Μάιο 1953. Τον Ιούνιο του 1970, τελείωσε το Β’ Εξατάξιο Γυμνάσιο Αρρένων Τρικάλων. Τον Οκτώβριο του ίδιου έτους, γράφτηκε στην Ιατρική Σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών μετά από επιτυχείς εισαγωγικές εξετάσεις, από την οποία αποφοίτησε τον Ιούνιο του 1976. Ειδικεύτηκε στη Χειρουργική στο Αρεταίειο Νοσοκομείο της Αθήνας. Τον Νοέμβριο του 1986, κατόπιν εξετάσεων του χορηγήθηκε ο τίτλος της ειδικότητας της Γενικής Χειρουργικής, ενώ το 1989 η Ιατρική Σχολή Αθηνών τον ανακήρυξε Διδάκτορα με βαθμό “Άριστα”. Έχει εργασθεί σε διάφορα νοσοκομεία στην Ελλάδα και το εξωτερικό και έχει δημοσιεύσει αρκετές επιστημονικές εργασίες σε διάφορα περιοδικά. Τα τελευταία χρόνια εργάστηκε ως Διευθυντής Χειρουργικής στο Πανεπιστημιακό Νοσοκομείο Ηρακλείου. Παράλληλα ασχολείται με την ιστορία της ιατρικής, τον πολιτισμό και τη λαογραφία άλλων λαών, ενώ παράλληλα ταξιδεύει αρκετά σε διάφορα μέρη του κόσμου. Το συγγραφικό του έργο εστιάζεται σε πέντε, κυρίως, ενδιαφέροντα. Την ιστορία της ιατρικής,την ταξιδιωτική λογοτεχνία, την αφροαμερικανική ιστορία και πολιτισμό, την αρθρογραφία και την βιβλιοκριτική. Κείμενά του έχουν δημοσιευτεί σε πολλές εφημερίδες και έντυπα και ηλεκτρονικά περιοδικά.
