ΠΩΣ ΣΥΝΟΜΙΛΟΥΜΕ ΜΕ ΤΟΝ ΜΕΣΟΠΟΛΕΜΟ; Δύο κείμενα της Ευσταθίας Παλιοτζήκα και του Αλέκου Λούντζη

ΠΩΣ ΣΥΝΟΜΙΛΟΥΜΕ ΜΕ ΤΟΝ ΜΕΣΟΠΟΛΕΜΟ; Δύο κείμενα της Ευσταθίας Παλιοτζήκα και του Αλέκου Λούντζη

Μετά το πρόσφατο αφιέρωμα του Parallaxi, «Μοιάζει όντως η σημερινή εποχή με το Μεσοπόλεμο;» (9/11/25),  όπου ιστορικοί αναφέρθηκαν σε γεγονότα, πρόσωπα και καθεστώτα,  η Θράκα κάνει ένα παρόμοιο αφιέρωμα όπου πανεπιστημιακοί, κριτικοί, λογοτέχνες και καλλιτέχνες εξετάζουν το ίδιο θέμα από πολιτισμική σκοπιά.

Θυμίζουμε πως, εκτός από τις τεράστιες μηντιακές και τεχνολογικές αλλαγές, ο Μεσοπόλεμος περιλάμβανε σημαντικά καλλιτεχνικά κινήματα (π. χ. γαλλικός υπερρεαλισμός, ελβετικό νταντά, σοβιετικός κονστρουκτιβισμός, γερμανική Βαϊμάρη, ιταλικός φουτουρισμός, αμερικανική αναγέννηση του Χάρλεμ, μεξικανική τοιχογραφία, βρετανικός μοντερνισμός,  μεσογειακός κλασικισμός) καθώς και φιλοσοφικά ρεύματα (π. χ. πρώιμος υπαρξισμός, λογικός θετικισμός, δυτικός μαρξισμός, σχολή Φρανκφούρτης, αναλυτική φιλοσοφία, πολιτισμικός πεσιμισμός).  Στο πλαίσιο αυτό, θα είχε ενδιαφέρον να εξετάσουμε με ποιους τρόπους η λογοτεχνία, η τέχνη και η σκέψη του 21ου αιώνα συνομιλούν με αυτά τα κινήματα και ρεύματα.

Το αφιέρωμα επιμελούνται οι Βασίλης Λαμπρόπουλος, Ομότιμος Καθηγητής της Νεοελληνικής Έδρας Κ. Π. Καβάφη στο Πανεπιστήμιο του Michigan και η Αθηνά Ρώσσογλου, ερευνήτρια και ιστορικός.

Στο δέκατο έκτο μέρος του αφιερώματος παρουσιάζονται κείμενα της ποιήτριας με σπουδές στη Φιλολογία και Γενική Συγκριτική Γραμματολογία στο ΑΠΘ, Ευσταθίας Παλιοτζήκα, και του συγγραφέα Αλέκου Λούντζη, ο οποίος  εργάζεται στο Ινστιτούτο Ψυχικής Υγείας Παιδιών και Ενηλίκων–Π. Σακελλαρόπουλος.

Είμαστε Μεσοπόλεμος, Κύριε Καρυωτάκη;

Γράφει η Ευσταθία Παλιοτζήκα

Τώρα ἡ ἀποθήκη φωτίζεται ἀπὸ ἕνα κερί. Κάποιο δέμα τυλιγμένο μὲ καθαρὸ ἄσπρο πανὶ ἔχει τοποθετηθεῖ προσεκτικά, κάθετα πρὸς τὸν τοῖχο, χάμου. Εἶναι τὸ μικρότερο ἀπὸ τὰ ἕξι παιδιὰ τῆς Ἀρμένισσας, ποὺ πέθανε λίγες ὧρες μετὰ τὴν ἐγκατάστασή τους. Τ᾿ ἀδέλφια του παίζουν ἔξω στὸν ἥλιο. Ἡ μητέρα, ξαλαφρωμένη, παραστέκει γιὰ τελευταία φορὰ τὸ μωρό της. Οἱ ἄλλες γυναῖκες τὴ μακαρίζουν, γιατί θὰ μπορέσει ἀπὸ αὔριο νὰ πιάσει δουλειά. Εἶναι σχεδὸν εὐτυχής. Καὶ ὁ νεκρὸς ἀκόμη περιμένει μὲ τόση ἀξιοπρέπεια…

    «Ένας πρακτικός θάνατος», Τρεις μεγάλες χαρές, Κ. Γ. Καρυωτάκης

Αν ο μεσοπόλεμος είναι η αίσθηση ενός ενδιάμεσου από το κακό που προηγήθηκε προς αυτό που έπεται, τότε αυτό που πραγματικά διακυβεύεται τη δεδομένη στιγμή είναι ποια στάση μπορεί να υιοθετηθεί προκειμένου να νοηματοδοτηθεί εκ νέου αυτό που ορίζουμε ως κοινή πραγματικότητα. Οι νεκρές και οι νεκροί στοιβάζονται στον πάτο του Αιγαίου, στις ράγες των σιδηροδρόμων, στα εργοστάσια και τα εργοτάξια, σε χώρες όχι και τόσο μακριά από εδώ, και πρωτίστως στις οθόνες μας καθημερινά. Αλλά εμείς δεν έχουμε χρόνο να πενθήσουμε, πρέπει από αύριο πάλι να πιάσουμε δουλειά. Ανίατα μεσοπόλεμος, θα σήμαινε πως το προνόμιο θα είχαμε να μείνουμε για πάντα στο πουργκατόριο, πως δεν θα ακολουθήσει ποτέ αυτό που θα μας αναγκάσει να πάρουμε θέση. Ενδεχομένως, η αναμονή της ακραίας θέσης, η έλευση των βαρβάρων να φαντάζει μια κάποια λύση. Ως τότε, στωικά, υπομένουμε. Εκτονώνουμε την οργή και τη θλίψη μας στην ασφαλή περιφέρεια του διαδικτύου, καταναλώνοντας το αναμασημένο υλικό της μικροκοινότητας που ο αλγόριθμος για εμάς έχει προνοητικά κατασκευάσει. Στο μεταξύ οι νεκροί ολοένα και αυξάνονται, κι εμείς συνεχίζουμε να πηγαίνουμε στη δουλειά, ενώ τα κεκτημένα χρόνων γίνονται παρελθόν. Τι περιμένουμε λοιπόν, τι είναι αυτό που αναμένουμε να δούμε στους δέκτες μας; Ακόμα μία πιστολιά κάτω από ένα δέντρο στη νέα Πρέβεζα των ελληνικών γραμμάτων; Και ποιος μπορεί στ’ αλήθεια να εγγυηθεί πως αυτό θα μας συγκινήσει; Ίσως να πρέπει να κάνουμε ειρήνη με το ενδεχόμενο ενδόμυχα να αναμένουμε μια τέχνη που θα ξεπλύνει τη θάλασσα και μαζί τις συνειδήσεις μας, να εισέλθουμε ξανά σε μία κατάσταση που θα μας επιτρέψει να παραλύσουμε απέναντι σε κάτι και να αναρωτηθούμε αν επιτρέπεται να γράφουμε ποίηση μετά από αυτό. Οπότε, μεσοπόλεμος θα θέλαμε να είμαστε, αλλά δεν είναι εφικτό. Σίγουρα, ωστόσο, αυτό που έχουμε, αυτό που μας επιτρέπει να περνάμε καθημερινά από τα νεκρά σώματα των Παλαιστίνιων στα τραγούδια της Γιουροβίζιον, στα αρχεία Epstein, κι από εκεί στον επόμενο πόλεμο, στα επόμενα νεκρά σώματα και από εκεί πάλι πίσω πάλι στη γραφή, πάλι πίσω στη δουλειά, μοιάζει να είναι ανίατο.

Η Ευσταθία Παλιοτζήκα γεννήθηκε στη Θεσσαλονίκη το 1994. Σπούδασε Φιλολογία και Γενική Συγκριτική Γραμματολογία στο ΑΠΘ. Εργάζεται στην εκπαίδευση και στον ευρύτερο χώρο του βιβλίου. Έχει δύο ποιητικές συλλογές: Γνωρίζω αυτές που πλέκουν στη μέση της θάλασσας (2022, Θράκα) και Σίνγκερ (2025, Θράκα). Κείμενα και μεταφράσεις της κυκλοφορούν σε έντυπη και διαδικτυακή μορφή.

Μεσειρηνικοί διάλογοι και αφορισμοί: Εμείς, οι αντι-συνεπείς

Γράφει ο Αλέκος Λούντζης

• • • • • Ας μην ανοίξουμε κουβέντα για το τι φανταζόμασταν… Ό,τι και αν ήταν τότε, τώρα μπορεί να ειπωθεί ως οτιδήποτε άλλο — σε μία στεκιά, με την ίδια ομήγυρη, δίχως τύψη. Ας ανοίξουμε άλλη μια μπύρα μέχρι να μας διώξει η κάβα ή να περάσει η κάψα της εποχής.
        • Άλλο τι νομίζαμε και άλλο τι θερίζαμε. Το τέλος του κόσμου είναι αρχαία βενζίνη και αναφλέγεται μόνο στη μεσειρήνη. Στους μεσοπολέμους τη σερβίρουν με τριμμένο πάγο και μια φέτα λεμόνι· για να μην οξειδωθεί η μελαγχολία και στερεύσει η έμπνευση. Αν το ξέραμε ότι ακολουθεί δεύτερος θ’ άξιζε δίχως άλλο να πάμε οπουδήποτε για να χορέψουμε, επιδιώκοντας να σκοτωθούμε όπως όπως. Με τη συνείδηση της στιγμής απλώς παραδίδαμε μαθήματα ζωής για αμφίθυμα ακροατήρια.
        • Όσο στενά πολιορκούσα τη Μάνια τόσο απλωτά με αξιοποιούσε για να βελτιώσει το τέμπο της στο βραδινό τζόκινγκ. Όταν πηγαίναμε σημειωτόν όλα τυλίγονταν στην ανία· ήταν η μόνη θυγατέρα που γύριζε το βράδυ στην εστία να γυαλίσει τα πυρομαχικά της. Εμείς ξαπλώναμε άοπλοι όπου γης και ξυπνούσαμε πάντα στο ίδιο μέρος. 
        • Βύρωνες λόρδοι, βύρωνες με λεονταρισμούς, βύρωνες υπάκουα κουτάβια κι ένα σωρό άλλες παραλλαγές στις ανώνυμες συνοικίες, όσων δεν άφησαν γραπτό ίχνος… Από τις μαρτυρίες τους χορεύουν καλύτερα όσες σκοντάφτουν τελευταίες, στις υποσημειώσεις τους μυρίζεις διαρκώς τη μπαρούτη της λευκής σελίδας. 
        • Η σοσιαλδημοκρατία ήταν η μεγαλύτερη επίδειξη μόδας του 20ου — οι κολεξιόν αλλάζουνε, η πασαρέλα μένει. Ο λιτός στολισμός τονίζει τα γυμνά άκρα, το ύφασμα και η αποστασιοποίηση τα ξορκίζουν. Όταν σου ρίχνουν το γάντι, τουλάχιστον μετράς πόσα δάχτυλα μέλλεται να σε σφιχταγκαλιάσουν — τα υπόλοιπα, από μία ιστορία για κάθε ζοφερό παρόν. Η Μάνια τη γράφει χτυπώντας άγαρμπα το πληκτρολόγιο σαν να ήταν κλαβιέ· ψάχνει ακόμη τον ήχο των μαύρων πλήκτρων.
        • Χορτάσαμε τις αυθεντίες, διψούσαμε για αυθεντικότητα: βιώματα, εξομολογήσεις, συνειδητές παρεκτροπές και άχρονο παιχνίδι πάνω στα ερείπια που διεκδικούσαν να γίνουν θεμέλιο. Καταγγέλλαμε τον δογματισμό όσων δεν σέβονται την αυτοθυσία να υπομένουμε —σε ιδρύματα, μουσεία, επιτροπές— τόση τυραννική κοινοτοπία. Ήμασταν πλέον έτοιμοι να ριχτούμε στην επικίνδυνη αποστολή που κάθε πρωτοπορία απαιτεί από τον εαυτό της (και από τους εαυτούς μας). Ο κυνισμός είναι ομπρέλα, όχι φυσική σκιά· μετά από λίγη ώρα βράζεις στο ζουμί σου και μυρίζεις σαν καμένο πλαστικό.
        • Μαζέψαμε τα άπλυτα, διπλώσαμε τις ενοχές, εσωτερικεύσαμε την ανεκτικότητα με τόση λεπτότητα ώστε να είμαστε αμείλικτοι όταν υψώνουμε το φρυδάκι. Για το γούστο συμπεριλάβαμε στον Λόγο τους καημενούληδες που φαντάστηκαν ότι βγαίνοντας από τον θόρυβο των μαζών θα γίνουν αυτόματα συνομιλητές. Όταν κάποιος/κάποια/κάποιο εξ αυτών κατόρθωνε ένα νούμερο που μας έκανε, επευφημούσαμε σβηστά — με αναγκαστική ευθυμία, ακουμπώντας ρυθμικά την πλαδαρή γροθιά στην τάβλα· σκαλίζαμε τον αέρα χωρίς τη χυδαιότητα που αναδίδουν τα παλαμάκια τους. Ύστερα τα εκδίδαμε προς τέρψη και στέψη του λαϊκού μοντερνισμού.
        • Η φαντασμαγορία των μοναδικών απολαύσεων ήταν το λαμπρό μέλλον των εξατομικευμένων υπηρεσιών. Συγκρότησε την κοινότητα έμβιων διαφημίσεων, κατήργησε κάθε χειραγώγηση — όλα ταγμένα στον σκοπό. Το ανθρώπινο υλικό αναδείχθηκε πιο δυναμικό από κάθε πράγμα.
        • Πόσο ωραία απαγγέλεις απορίες, σαν τιμοκατάλογος εφιάλτη.
          «Τι σκέφτεσαι τώρα;» — η πιο εποχιακή των ερωτήσεων.
          Τι είδους αναμέτρηση αν τα είδη συνυπάρχουν;
          Η εκεχειρία ήταν πάντα το απόλυτο φιάσκο του Θεάματος
          Ο κόσμος όμως έρχεται στην αρένα για τη Δοκιμή.
          Και αυτό ακριβώς πρέπει να δει!
          Στις επόμενες Διαφημίσεις οι εκπτώσεις είμαστε εμείς.
          Συνεχίζουμε από την αρχή.
          ————————————–

Ο Αλέκος Λούντζης σπούδασε νομικά, επικοινωνία και κοινωνική ανθρωπολογία. Εργάζεται στο Ινστιτούτο Ψυχικής Υγείας Παιδιών και Ενηλίκων–Π. Σακελλαρόπουλος και ως διαμεσολαβητής. Έχει δημοσιεύσει την ποιητική συλλογή Προπαγάνδα (εκδ. Γαβριηλίδης, 2015 —βραβείο πρωτοεμφανιζόμενου ποιητή περιοδικού Ο Αναγνώστης— και εκδ. Στίλβη, 2026 — εμπλουτισμένη έκδοση), το έργο Οράματα και θάματα στρατηγού Μακρυγιάννη: Το λιμπρέτο (εκδ. Κίχλη, 2019) σε μουσική Δημήτρη Μαραγκόπουλου και σκηνοθεσία Μαρίας Γυπαράκη (ΕΛΣ, 2019) και την ποιητική σύνθεση Οι επόμενοι εμείς (εκδ. Στιγμός, 2021 — μικρές λίστες περιοδικών Χάρτης και Ο Αναγνώστης). Ποιήματά του έχουν μεταφραστεί σε 4 γλώσσες. Έχει γράψει, με την Αναστασία Μητροπάνου, το έργο Λο (Δημοτικό Θέατρο Πειραιά, σκηνοθεσία Θωμά Βελισσάρη, 2018). Για το μουσικό θέατρο έχει γράψει το σενάριο και το λιμπρέτο (στα αγγλικά με τον Ορφέα Απέργη) της σύγχρονης όπερας The Fall of the House of Commons σε μουσική Ορέστη Παπαϊωάννου και σκηνοθεσίες Lea Theus (HfMT Αμβούργου, 2022) και Αλέξανδρου Ευκλείδη (Φεστιβάλ Αθηνών & Επιδαύρου, 2023 και ΕΛΣ, 2025) και τη νουάρ μινιατούρα Τεχνητή Εμπιστοσύνη (αρχαίο θέατρο Πλευρώνας, 2024) σε μουσική Ορ. Παπαϊωάννου και σκηνοθεσία Αλ. Ευκλείδη. 

—————————————