Οι συγκλονιστικές φωτογραφίες των διακοσίων Κομμουνιστών της Καισαριανής
Γράφει ο Μάνος Μαυροπαλιάς
Οι συγκλονιστικές φωτογραφίες των διακοσίων κομμουνιστών της Καισαριανής, όπου ανασύρθηκαν στη δημόσια θέα, έρχονται να τοποθετήσουν ένα κομμάτι της καρδιάς στο μωσαϊκό της σύγχρονης ιστορίας. Το συμβάν των διακοσίων εκτελεσμένων κομμουνιστών στο σκοπευτήριο της Καισαριανής έχει αποτυπωθεί γλαφυρά στη συλλογική μας μνήμη κυρίως από μαρτυρίες, ιστορίες που πέρασαν από γενιά σε γενιά, ιστορικά ντοκουμέντα, ποιήματα, τραγούδια και ταινίες. Και ενώ παρέμεινε αλησμόνητο, ένα συμβάν που ρέει ορμητικά στα ποτάμια της μνήμης βρίσκοντας εκβολές αναπαράστασης διαμέσου της τέχνης, θαρρείς πως έλειπε κάτι αρκετά στέρεο ώστε να δώσει ύλη στην ίδια μας τη φαντασία.
Σαν να πατήσαμε πάνω σε νάρκες θαμμένες κάτω από έναν φλοιό όπου επικρατεί η αίσθηση της ιστορικής ακινησίας. Οι εικόνες των ηρώων δεν έδωσαν μονάχα μορφή – σάρκα και οστά – σε μία τόσο σημαντική στιγμή του παρελθόντος, αλλά θαρρείς πως επανάφεραν μία ενόρμηση που έχει αποδυναμωθεί εξαιτίας τούτης της κατακερματισμένης κανονικότητας. Αυτά τα φαντάσματα του παρελθόντος αποκαλύφθηκαν, και τα σημαινόμενα των συγκινήσεων τα οποία διέπουν τις φωτογραφίες αναδεικνύουν τα θεμέλια ενός κόσμου ο οποίος δεν είναι πια παρών. Άνθρωποι που αγωνίστηκαν για έναν σκοπό ο οποίος μας ξεπερνά καθώς ορισμένα πράγματα ξεπερνούν κατά πολύ τα όρια της δικής μας ύπαρξης. Μας συγκινεί η τόλμη τους, η γενναιότητα και η αρετή που τους περιβάλλει, η αλληλεγγύη και το κατακόκκινο, φλογερό πάθος τους για τη λευτεριά.
Έννοιες που η νυν κυρίαρχη ιδεολογία προσπαθεί να αποτινάξει, να μας κάνει να τις ξεχάσουμε λες και δεν υπήρξαν ποτέ. Παρόλα αυτά, το γεγονός ότι οι συγκεκριμένες φωτογραφίες προκάλεσαν τόσο ένταση και θαυμασμό αποκαλύπτει πως υπάρχει ακόμη ένα κεράκι αναμμένο στο σκοτεινό αυτό δάσος. Τα αγέρωχα βλέμματα και η ατσαλένια στάση τους φανερώνουν, κινητοποιούν και προειδοποιούν το πνεύμα μας. Έρχονται να καλύψουν τις δικές μας τρύπες, να αγκαλιάσουν το Είναι μας και να πυροδοτήσουν τη δυνατότητα της φαντασίας.
Ρήγματα στον χρόνο, εικόνες που εισβάλλουν στο τώρα για να μας υπενθυμίσουν αξίες, ήθη και ιδανικά που θα θέλαμε να προικίσουν ένα μέλλον παραστρατισμένο από το σημερινό παρόν. Μια κατάσταση εγγενώς πολιτική, καθώς η ιστορία μνημονεύεται από ένα πολιτικό σύστημα το οποίο προσπαθεί να πνίξει στη λήθη κάθε είδους πράξη αντίστασης προς το κατεστημένο. Επίσης, δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι αυτοί οι άνθρωποι ήσαν πρωτίστως κομμουνιστές, εκτελεσμένοι εξαιτίας της πολιτικής τους ταυτότητας, κι αυτό είναι απαραίτητο να το θυμόμαστε, διότι υπήρχαν και άλλοι εκατό που τουφεκίστηκαν – όχι από τους ναζί, αλλά από Έλληνες ταγματασφαλίτες, συνεργάτες του κατακτητή.
Βέβαια, στην πλειοψηφία των χωρών του δυτικού κόσμου είναι αλήθεια ότι ο καπιταλισμός έχει βρει διαφορετικά όπλα για να αμαυρώσει την ιστορία και κοινωνικοπολιτικά εγχειρήματα τα οποία συγκροτούν μία διαφορά – μία ετεροτοπία. Η αστική τάξη καθιερώνει και ανανεώνει συνεχώς τον Λόγο της, διασπείροντας μία νέα νοηματοδότηση της γλώσσας διαμέσου των ιδεολογικών μηχανισμών της. Δεν κοιτάμε αντικριστά τις κάννες από τα τουφέκια της, αφουγκραζόμαστε και υπάρχουμε σύμφωνα με την επιθυμία της, εφαρμόζοντας τις μεθόδους της, γαλουχημένοι υπό το βλέμμα της – ασκεί έλεγχο μέσα από την υπερπληρότητά της.
Υπάρχουν ωστόσο τρύπες για να εισχωρεί το φως. Ακόμα και αν η νέα μορφή καταστολής πλέον έχει την αίσθηση της κανονικότητας, το φάντασμα της ιστορίας έρχεται για να ταράξει το ίδιο της το αφήγημα.
Οι αντιδράσεις που προκάλεσαν οι φωτογραφίες των διακοσίων αναδύουν τα ζωντανά μας κύτταρα, αυτά που μπορούν να αναπτυχθούν σε έναν κόσμο με άλλες αξίες, άλλη επικοινωνία, που τρέφεται από την αίσθηση της συλλογικότητας και ερωτεύεται με όλο του το Είναι. Στιγμές σαν κι αυτή καθιστούν την ψυχή μας μια παλλόμενη μεμβράνη – μπορούμε και νιώθουμε ακόμα
.
‘’Ήρωες άπαρτα βουνά
Ήρωες με δώδεκα ζωές
Κάστρα του Ολύμπου
Και του Παρνασσού φαντάσματα
Ήρωες μες στα χαλάσματα’’
Αθάνατοι.
Ονομάζομαι Μάνος Μαυροπαλιάς και είμαι μεταπτυχιακός φοιτητής Φιλοσοφίας στο Πανεπιστήμιο του Tilburg στην Ολλανδία. Η ερευνητική μου δραστηριότητα επικεντρώνεται στη σύγχρονη γαλλική φιλοσοφία και την ψυχανάλυση
